مجلات الکترونیکی فارسی و ابربرچسب‌ها


صفحه اصلی » مقالات فرهنگی » آرشیو مقالات -'- مجلات الکترونیکی فارسی و ابربرچسب‌ها -'- بررسی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی مجلات الکترونیکی فارسی نویسنده (گان) : دکتر جعفر مهراد؛ استاد دانشگاه شیرازـ عباس گیلوری دانشجوی دکترای کتابداری و اطلاع رسانی چکیده : باتوجه به افزایش تولید و انتشار منابع الکترونیکی بر روی اینترنت و همه‌گیری این پدیده در سطح جهان، مجلات الکترونیکی به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم برای تبادل اطلاعات علمی الکترونیکی، بیش از پیش اهمیت یافته‌اند. گرچه انتشار مجلات الکترونیکی دارای اهمیت فراوانی است اما ایجاد راهکارهای لازم برای دسترسی سریع بهره‌گیران به مقالات و نتایج پژوهش‌های ارائه‌شده در آنها از اهمیت بیشتری برخوردار است. استفاده از ابربرچسب‌ها یکی از راه‌کارهای مهم برای معرفی محتوای اطلاعاتی مجلات الکترونیکی برای موتورهای کاوش وبی و درنتیجه ایجاد قابلیت جست وجوی این مجلات و گامی درراستای استانداردسازی آنها است. از این رو، در این تحقیق میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی مورد بررسی قرار گرفته است. 97 مجله الکترونیکی فارسی جامعه پژوهش این تحقیق را شکل داده‌اند. برای بررسی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در این مجلات، از روش پیمایش توصیفی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد که میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی برابر با 9/26 درصد است. مجلات الکترونیکی فارسی که نام دامنه آنها شبکه(net ) بوده است، با 83/20 درصد، بیشترین میزان استفاده از ابربرچسب‌ها را به خود اختصاص داد‌ه‌اند. کلید واژه ها :مجلات الکترونیکی فارسی، ابربرچسب‌ها، وب، موتورهای کاوش مقدمه: از قرن هفدهم به بعد، حجم مقالات منتشره در مجلات علمی رشدی تصاعدی یافت. برای انتشار چنین حجم عظیمی از مقالات، بر تعداد مجلات علمی نیز افزوده شد. رشد فزاینده انتشارات مشکلاتی را برای کتابداران شاغل در موسسات تحقیقاتی ایجاد کرد: یعنی آنها دیگر نمی‌توانستند همه منابع موردنیاز خود را فرآهم آورده و به آنها دسترسی داشته باشند (هالیدی ، 2001). ایده انتشار نشریات الکترونیکی، ازجمله مجلات الکترونیکی، از سال‌ها پیش در سطح بین‌المللی مطرح شده است. در دهه 1980، انجام طرح‌های تحقیقاتی ازجمله طرح "سیستم مبادله اطلاعات الکترونیکی" و طرح "شبکه الکترونیکی بیرمنگام و لافبرو" نشان دادند که از نظر فنی می‌توان همه مراحل تولید نشریات الکترونیکی (مثل تحویل مقاله، داوری، ویرایش و توزیع) را بر روی شبکه‌های رایانه‌ای انجام داد (دی، 2003). دراینجا اولین گام‌ها برای انتشار مجلات الکترونیکی برداشته شد. ظهور اینترنت به‌عنوان یک رسانه جمعی باعث شد تا ناشران تجاری، علمی و دانشگاهی متقاعد شوند که می‌توان تولید و انتشار مجلات الکترونیکی را، به‌عنوان گزینه‌ای عملی، موردتوجه قرار داد. امروزه اغلب ناشران مجلات معتبر بین‌المللی از فن‌آوری‌های نوین اطلاع‌رسانی، رایانه‌ای و شبکه برای انتشار مجلات خود بهره می‌گیرند و بسیاری از آنها به انتشار مجلات الکترونیکی روی آورده‌اند، طوری‌که تعداد مجلات الکترونیکی موجود بر روی وب، بیش از گذشته، درحال افزایش است. در سال 1994، تعداد مجلات الکترونیکی در حوزه‌های علوم، فن‌آوری و پزشکی تنها 13 مجله بوده است. درسال 1995 این تعداد به 15 مجله رسید (بیرمن، 1996). مک کوئستان (2000) می‌گوید: "براساس پیش‌بینی جهان فن‌آوری، در دهه آینده مجلات الکترونیکی بر بازار مجلات و دانشگاه‌ها، هر دو، تاثیر عمیقی خواهند گذاشت". به‌نظر می‌رسد که گسترش نشر مجلات الکترونیکی از اوایل دهه1990 به این سو و توسعه و فراگیری انتشارات الکترونیکی درون‌خطی می‌تواند پاسخگوی بسیاری از مشکلات مربوط به نشر، سازماندهی و توزیع دست‌آوردهای پژوهشی باشد. در سال 1999، لی کچمن در مقاله‌ای می‌نویسد: «وب و مجلات الکترونیکی چشم‌انداز مجلات را دوباره تعریف کرده‌اند: اکنون محققین می‌توانند بدون‌نیاز به ناشر دست به انتشار بزنند، ناشران نیز بدون کارگزار می‌توانند آثار خود را توزیع نمایند و کاربران نیز بدون قدم‌گذاشتن به کتابخانه می‌توانند به متون علمی موردنیاز خود دسترسی داشته باشند» (هانسون، 2003). انتشار مجلات الکترونیکی باعث کاهش فضای ذخیره‌ای، کاهش خطر ازبین رفتن، دزدی یا صدمه به اطلاعات، تسریع انتشار و توزیع دست‌آوردهای پژوهشی و کاهش هزینه‌های نشر خواهد شد. امروزه رشد تصاعدی انتشار مجلات الکترونیکی بر روی وب به‌قدری است که تنها در "راهنمای مجلات مجانی" ، تعداد 1111 مجله مجانی و معتبر (یعنی مجلاتی که دارای هیئت تحریریه هستند) فهرست شده است (2004,DOAJ). در هفتمین ویرایش "راهنمای مجلات الکترونیکی علمی و فهرست‌های بحث دانشگاهی ای آر ال" نیز نشانی‌ و مشخصات 3400 مجله الکترونیکی علمی ارائه شده است (2004,ARL). بدیهی است که این فهرست کامل نیست و تعداد مجلات الکترونیکی منتشره بر روی وب در سطح جهان بسیار بیشتر از تعداد یادشده است. چنین حجم عظیمی از مجلات الکترونیکی با ساختار و قالب‌های مختلف نشر، جستجو و ذخیره اطلاعات، باعث ممانعت از دسترسی کاربران نهایی و محققین به اطلاعات موردنظر آنها خواهد شد. اهمیت تدوین و استفاده از استاندارد در ساختار مجلات الکترونیکی مبحث عمده‌ای است که اکنون نظر بسیاری از ناشران عمده مجلات الکترونیکی مثل اشپرینگر و سازمان‌های ملی و بین‌المللی مثل «سازمان بین‌المللی استاندارد (ایزو)» و »کتابخانه ملی پزشکی» را به خود جلب نموده است. به‌منظور تسهیل جستجوی مقالات در مجلات الکترونیکی موجود بر روی وب و شناسایی و نمایه‌سازی آنها ازسوی موتورهای کاوش، راهکارهای متفاوتی ارائه شده است. یکی از مهم‌ترین این راهکارها که اصولاً با ابداع زبان‌های نشانه‌گذاری مثل "زبان نشانه‌گذاری فرامتن" و غیره رواج یافته است، استفاده از ابربرچسب‌ها است. ابربرچسب‌ها ازجمله مهم‌ترین علائمی هستند که در هنگام طراحی صفحات وب، ازجمله صفحات مجله الکترونیکی، در بالای صفحه قرار می‌گیرند. ابربرچسب‌ها عناصر داده‌ای کوتاهی هستند که در صفحات وبی طراحی‌شده با زبان‌های نشانه‌گذاری، بین برچسب‌های و Head> قرار می‌گیرند (2002,Meta tags). این برچسب‌ها با این هدف طراحی می‌شوند که بتوانند اطلاعاتی درباره ساختار صفحه وبی و شیوه رفتار با آنها را برای موتورهای کاوش فرآهم نمایند. به‌عبارت دیگر می‌توان گفت که ابربرچسب ابزاری است که به موتور کاوش می‌گوید که چگونه، و به روشی دقیق، محتوای سایت‌ها را شناسایی کرده و نمایه نماید (2004,Metatags). این ابراطلاعات برای مبادله اطلاعاتی مورداستفاده قرار می‌گیرند که برای کاربران انسانی ارزشی نداشته و عموماً از دید آنها پنهان می‌مانند اما برای موتورهای کاوش بسیار حیاتی و مهم هستند. ابربرچسب‌ها مثلاً می‌توانند به یک مرورگر وبی بگویند که از کدام مجموعه نویسه استفاده کند یا واژه‌های کلیدی موجود در یک صفحه وبی کدام‌ها هستند (سولیوان، 2002). باتوجه به اهمیت استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وبی و نیز اهمیت آنها در بازیابی اطلاعات در وب، بررسی میزان استفاده مجلات الکترونیکی فارسی از این ابربرچسب‌ها ضروری است. پیشینه تحقیق در ایران در زمینه بررسی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی هیچ تحقیق مستقلی وجود ندارد اما می‌توان به چند تحقیق که در زمینه استفاده از این برچسب‌ها در طراحی صفحات وب فارسی است اشاره کرد. حاجی‌زین‌العابدینی (1381) در بخشی از پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود به‌اختصار درباره میزان کاربرد ابربرچسب‌ها در صفحات وب فارسی بحث کرده است. هرچند در این پژوهش تمایز دقیقی بین ابربرچسب و ابرداده وجود ندارد اما نتایج حاصل از پژوهش مبین این نکته هستند که ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وب به‌خوبی مورداستفاده قرار نگرفته‌اند. بهمن‌آبادی (1382) در تحقیقی که بر روی 584 سایت وب فارسی انجام داد، میزان استفاده و انواع ابربرچسب‌های مورداستفاده در این سایت‌ها را ‌بررسی نمود. تعیین پُرکاربردترین ابربرچسب‌ها و نیز شیوه توزیع آنها براساس نام دامنه ، ازجمله اهداف این پژوهش بوده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که بیش از 90 درصد از سایت‌های مورد بررسی حداقل از یکی از انواع ابربرچسب‌ها استفاده کرده‌اند. سایت‌های تجاری با فراوانی24 درصد بیشترین میزان، و سایت‌های دولتی با یک درصد کم‌ترین میزان استفاده از ابربرچسب‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. پیشینه تحقیق در خارج با بررسی در پایگاه‌های اطلاعاتی،ISA, LISA, Dissertation Abstracts, Web of Science ERIC,، اینترنت و بسیاری از نشانی‌‌های اینترنتی مراکز پژوهشی دیگر، هیچ تحقیق مستقل و مشابه در زمینه میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی یافت نشد. اما از آنجا که مجلات الکترونیکی نیز از صفحات وبی تشکیل می‌شوند، به مجموعه‌ای از تحقیقات مرتبط در زمینه استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وب و سایت‌ها که می‌تواند در انجام این پژوهش موثر باشد اشاره می‌شود. ترنر و براک‌بیل (1998) در تحقیقی بر روی ابربرچسب‌ها، استفاده از آنها را برای افزایش بازیابی مدارک در وب ازطریق موتورهای کاوش مورد بررسی قرار دادند. در این بررسی 20 مدرک وبی از 5 حوزه موضوعی (صنعت کشاورزی، دامداری، طیور، سبزیجات و پنبه) - چهار صفحه برای هر حوزه موضوعی - ایجاد شد. در چهار صفحه ایجاد شده برای هر حوزه موضوعی، در یکی از مدارک هیچ ابربرچسبی استفاده نشد، در دومی ابربرچسب «توصیف»، در سومی ابربرچسب »کلیدواژه» و در آخری از هر دو ابربرچسب «کلیدواژه» و «توصیفگر» استفاده شد. برای بازیابی این مدارک، اصطلاحات مشترک آنها و نیز کلیدواژه‌های موجود در ابربرچسب‌ها، در موتورهای کاوش آلتاویستا و اینفوسیک وارد شدند. تجزیه و تحلیل نتایج جستجو نشان داد که استفاده از ابربرچسب «کلیدواژه» میزان بازیابی را افزایش می‌دهد درحالی‌که استفاده از ابربرچسب «توصیفگر» به‌تنهایی باعث افزایش نتایج حاصل از بازیابی نمی‌شود. در پایان این تحقیق نتیجه‌گیری شده است که برای افزایش احتمال بازیابی مدارک، نویسندگان صفحات وب باید از ابربرچسب «کلیدواژه» در طراحی آنها استفاده کنند. کارول (1998) در بخشی از تحقیق خود درباره افزایش نقش کتابداران به‌عنوان میانجی‌های انسانی در سازماندهی و بازیابی منابع در اینترنت، استفاده از ابربرچسب‌ها را بررسی کرده است. کارول پس از بررسی افزایش اهمیت ابرداده‌ها و مقایسه قالب ابرداده ای مارک با سیستم‌های مشابه ابرداده‌ای، به استفاده از ابربرچسب‌ها در ساختار زبان اچ تی ام ال اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه موتورهای جستجوی وبی از ابربرچسب‌ها برای بازیابی اطلاعات بهره می‌گیرند. لارسن (1998) در تحقیقی که بر روی شیوه‌های بازیابی صفحات وب در موتورهای کاوش وبی انجام داد، روش‌های طراحی صفحات وب، طوری‌که باعث افزایش بازیابی آنها ازطریق استفاده از این موتورها شود را مورد بررسی قرار داد. او در این تحقیق نتیجه می‌گیرد که استفاده نابجا از ابربرچسب‌ها، بازیابی مدارک نامرتبط (ریزش کاذب ) در موتورهای کاوش را افزایش می‌دهد. در نشریه کتابخانه الکترونیکی، تحقیقی از کروگر (1999) درباره شیوه استفاده از ابربرچسب‌ها برای تسریع در بازیابی منابع وبی ازطریق موتورهای جستجو چاپ شده است. هدف از انجام این تحقیق بررسی درباره روش‌های کمک به کاربران از منابع اینترنتی در هنگام جستجو و بازیابی منابع وبی ازطریق استفاده از صفحات وبی ساختار یافته عنوان شده است. کروگر نتیجه می‌گیرد که ایجاد شبکه‌ای از صفحات وبی تولید‌شده خودکار با استفاده از ابربرچسب‌های مرتبط می‌تواند طبقه‌بندی موضوعی صفحات وبی ازسوی موتورهای کاوش را تسهیل نماید. در اوت 1999 کلارک (1999) تحقیقی را بر روی روش‌های جستجو در موتورهای کاوش وبی انجام داد. مشکل اصلی آن بود که در موتورهای کاوشی که جستجو در آنها مستلزم ایجاد نمایه‌ها ازطریق ابزارهای خزنده است، اولویت جستجو و نمایش صفحات بر بسامد تکرار واژه در صفحه قرار داشت. کلارک فنون دیگری ازجمله استفاده بیشتر از ابربرچسب‌ها برای طبقه‌بندی محتوای منابع درون‌خطی ازطریق موتورهای جستجو را مورد بررسی قرار داده است. رایدی (2000) درباره رابطه بین ابرداده و ابربرچسب و استفاده از ابربرچسب‌ها در ابرداده‌ها برای سازماندهی و بازیابی بهتر منابع درون‌خطی تحقیق جامعی را انجام داده است. این محقق، استفاده از ابربرچسب «نویسنده» در ابرداده دوبلین کور و مقایسه آن با ابربرچسب مشابه در صفحات وبی دیگر را نیز مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است. در تحقیقی که کریون (2001) در اکتبر سال 2001 میلادی منتشر کرد، تعدادی از سایت‌ها که در سال 2000 بررسی شده بودند را دوباره در سال 2001 از نظر استفاده از ابربرچسب «توصیف» مورد بررسی قرار داد. حاصل این پژوهش نشان داد که از 707 صفحه بررسی‌شده در سال 2000 که همگی ابربرچسب «توصیف» را درخود داشته‌اند، در سال 2001 تعداد581 سایت همچنان این ابربرچسب را مورداستفاده قرار داده بودند. از 1230 صفحه‌ای که در سال 2000 فاقد این ابربرچسب بوده‌اند، در سال 2001 تعداد 101 صفحه این ابربرچسب را در خود داشته‌اند. ضریب تغییر در استفاده از این ابربرچسب در "سراصفحه "های سایت‌ها بیشتر از صفحات دیگر بوده است. میزان تغییر استفاده از این ابربرچسب در سراصفحه سایت‌ها 19 درصد و در سایر صفحات 12 درصد بوده است. کریون (2002) در مقاله‌ای پژوهشی با نام "توصیف بیرونی صفحات وب: ویژگی‌ها و ارتباطات آنها با عناصر صفحات وبی»، بر اهمیت ابربرچسب‌ها در توصیف و ساختاربندی موضوعی منابع وبی تاکید کرده است. در این طرح پژوهشی و به‌منظور مطالعه عبارت‌ها، ساختار نحوی و محتوایی موجود در توصیفات بیرونی، 15 توصیف از صفحات وب مورد بررسی قرار گرفتند. در این تحقیق و در بررسی 7 مجموعه توصیف از جامعه پژوهش، اهمیت ابربرچسب‌های "توصیفگر» و "کلیدواژه‌ها" مورد توجه قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحقیق، نقش ابربرچسب‌ها در بازیابی اطلاعات را بسیار زیاد برآورد نموده است. در تحقیق ناویک (2002)، سایت‌های متصل به "مرکز اطلاعات شبکه کشاورزی دانشگاه نبراسکا " از نظر استفاده از ابرچسب‌ها مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که ابربرچسب «کلیدواژه» در 23 درصد، و ابربرچسب "توصیف " در 21 درصد از صفحات سایت‌ها مورداستفاده قرار گرفته‌اند. سایت‌هایی با نام دامنه com بیشتر از سایر نام دامنه‌ها، در طراحی صفحات خود ابربرچسب‌ها را مورداستفاده قرار داده بودند. مقایسه سایت‌ها براساس تاریخ تولید نشان داد که در سایت‌های طراحی‌شده جدیدتر، به نسبت سایت‌های طراحی‌شده قدیمی، میزان استفاده از ابربرچسب‌ها بیشتر است. با بررسی پژوهش‌های انجام شده در زمینه استفاده از ابربرچسب‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که: الف) در زمینه میزان استفاده، انواع و کاربرد ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی (چه فارسی و چه لاتین) تحقیق مستقلی صورت نگرفته است؛ ب) استفاده از ابربرچسب‌ها به‌ویژه ابربرچسب «Title» و «Key word»، باعث افزایش بازیابی اطلاعات موجود در صفحه وبی می‌گردد؛ ج) استفاده از ابربرچسب‌هایی مانند »Title» و «Key word» که ازجمله ابربرچسب‌های مهم به‌شمار می‌آیند، بیش از سایر ابربرچسب‌ها بوده است. بیان مسئله پژوهش با ابداع اینترنت، به‌ویژه وب، روند انتشار اطلاعات در قالب الکترونیکی رشدی تصاعدی یافته است. بر طبق آمار گروه Cyveillance، تا نیمه دوم سال 2000 میلادی بیش از 1/2 میلیارد صفحه اطلاعات برروی وب موجود بوده و نرخ رشد انفجاری صفحات وب 7 میلیون صفحه در روز بوده است (2000 ،Pasore). امروزه موتور کاوشی مثل گوگل ادعا می‌کند که تا تاریخ چهارم فوریه 2005 بالغ بر 8.058.044.651 صفحه وبی را نمایه کرده است (2005Google,). از آنجا که مجلات علمی، به‌ویژه مجلات الکترونیکی، یکی از ابزارهای مهم برای دستیابی سریع کاربران نهایی و محققین به طرح‌ها و پژوهش‌های انجام‌یافته است، دستیابی پژوهشگران به مطالب و اطلاعات منتشرشده در این نوع از مجلات اهمیت فراوانی دارد. استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات مجلات الکترونیکی یکی از روش‌هایی است که می‌تواند در شناسایی مجلات الکترونیکی و درنتیجه نمایه‌شدن مطالب و مقالات آنها در موتورهای کاوش و درنتیجه بازیابی آنها نقش به‌سزایی داشته باشد. عمده جستجوی اطلاعات در اینترنت، به‌ویژه وب، ازطریق موتورهای کاوش انجام می‌گیرد. صرف‌نظر از روش‌های مختلفی که موتورهای کاوش برای رتبه‌بندی و ارائه نتایج حاصل از جستجو در رابط کاربر خود به‌کار می‌گیرند، اغلب دارای بخشی به نام خزنده هستند که با جستجوی منظم و زمان‌مند در سایت‌های رایانه‌ای، اطلاعات را گردآوری و نمایه می‌کنند. استفاده از ابربرچسب‌ها در هنگام طراحی صفحات وبی مجلات الکترونیکی باعث تسریع شناسایی مجلات ازسوی موتورهای کاوش و نمایه صحیح و مناسب مقالات آنها در این ابزارها خواهد شد. باعنایت به اهمیت مجلات الکترونیکی، انتشار این مجلات به زبان فارسی نیز درحال افزایش است. استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی مجلات الکترونیکی فارسی می‌تواند نمایه‌شدن آنها در نمایه‌های موتورهای کاوش را تسهیل نموده و نیز باعث تسهیل دسترسی به مقالات منتشر شده در این مجلات ازطریق جستجو در اینترنت شود. از آنجا که تاکنون تحقیقی در زمینه استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی انجام نشده است تا نشان دهد که تا چه اندازه در طراحی صفحات این مجلات از ابربرچسب‌ها استفاده شده و میزان استفاده از هر ابربرچسب چقدر است، این تحقیق بر آن است تا میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات مجلات الکترونیکی منتشرشده به زبان فارسی را مورد‌ارزیابی قرار داده و میزان استفاده از ابربرچسب‌ها، انواع ابربرچسب‌های مورداستفاده و ابربرچسب‌های پر استفاده و کم‌استفاده را مشخص نماید. اهداف پژوهش هدف از پژوهش حاضر آن است تا با بررسی صفحات طراحی‌شده مجلات الکترونیکی به زبان فارسی، میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در آنها را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد. همچنین تعیین انواع ابربرچسب‌های مورداستفاده و نیز مهم‌ترین آنها از دیگر اهداف این پژوهش خواهد بود. سوالات پژوهش سوالات مطرح در این پژوهش عبارتند از: 1. چه تعداد از مجلات الکترونیکی فارسی از ابربرچسب در طراحی صفحات خود استفاده کرده‌اند؟ 2. پُراستفاده‌ترین و کم‌استفاده‌ترین ابربرچسب‌ها در طراحی مجلات الکترونیکی فارسی کدام‌ها هستند؟ 3. فراوانی استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی براساس نام دامنه در چه وضعیتی قرار دارد؟ 4. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی دولتی بیشتر است یا در مجلات الکترونیکی خصوصی؟ 5. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی منتشر‌شده در داخل کشور بیشتر است یا منتشر شده در خارج از کشور؟ 6. وضعیت استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی براساس دوره نشر (ماهنامه، فصلنامه و ...) آنها چگونه است؟ 7. آیا رده کلی موضوعی مجلات الکترونیکی در وضعیت استفاده از ابربرچسب‌ها تاثیری داشته‌اند یا خیر؟ روش انجام پژوهش از آنجا که در این پژوهش بر گردآوری، دسته‌بندی و مقایسه اطلاعات مربوط به استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی تکیه می‌شود، از روش پیمایشی، نوع کاربردی، برای انجام پژوهش استفاده خواهد شد. جامعه پژوهش کل مجلات الکترونیکی علمی منتشرشده فارسی بر روی وب، جامعه پژوهشی این تحقیق را تشکیل می‌دهند. از آنجا که هیچ فهرستی (چه الکترونیکی و چه چاپی) از مجلات علمی الکترونیکی فارسی وجود ندارد، در نتیجه با جستجو در موتورهای کاوش مختلف براساس کلیدواژه‌هایی چون "نشریه"، "مجله"، "هفته‌نامه"، "ماهنامه"، "فصلنامه"، "مجله الکترونیکی" و ... ، ردگیری نشانی‌ برخی سایت‌ها، استفاده از بخش تبلیغات یا آگهی‌های برخی از سایت‌های فارسی و نیز موتورهای جستجوی فارسی مثل گوگل ، ایران‌هو، پارسیک و غیره تعداد 458 نشانی‌ به‌دست آمد. پس از بررسی هر یک از نشانی‌‌ها و حذف موارد قطع‌شده، به‌دلایل زیر بسیاری از نشانی‌‌ها از بررسی حذف شدند: نشانی‌‌هایی که علی‌رغم عنوان آنها که به‌نظر می‌رسید مجله الکترونیکی باشند اما پس از بررسی خبرنامه، سایت یا روزنامه بوده‌اند. بولتن‌های خبری سازمان‌هایی که صرفاً جنبه خبری داشته‌اند. 3. نشانی‌‌هایی که صرفاً تبلیغ مجله چاپی بوده و جز معرفی مجله، اطلاعات دیگری را ارائه نداده‌اند. به‌طور کلی در این تحقیق مواردی به‌عنوان مجله الکترونیکی فارسی موردارزیابی قرار گرفته‌اند که: 1) به زبان فارسی منتشر شده باشند؛ 2) به‌صورت پی‌آیند و در دوره زمانی مشخص منتشر می‌شدند (یا لااقل در یک دوره زمانی منتشر شده و از انتشار بازمانده‌اند)؛ 3) در قالب مجموعه‌ای از مقالات مستقل با نویسندگان مشخص منتشر شده‌اند. پس از بررسی هریک از نشانی‌‌ها و حذف موارد پیش‌‌گفته تعداد 97 مجله الکترونیکی فارسی به‌دست آمد که جامعه پژوهش در این تحقیق را شکل می‌دهند. روش گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها اطلاعات مورد‌نیاز ازطریق تهیه "سیاهه وارسی" گردآوری شدند. اطلاعات مربوط به ابربرچسب‌ها از فایل‌های source مربوط به صفحات اولیه مجلات الکترونیکی در مرورگر اینترنت اکسپلورر و صفحه اول مقالات آنها استخراج شدند. یعنی با کلیک سمت راست بر روی صفحات موردنظر، از فهرست نمایش داده‌شده، گزینه view source انتخاب شد. سپس از اطلاعاتی که دربالای صفحه و بین برچسب‌های و Head> قرار داشتند، ابربرچسب‌ها استخراج و در سیاهه وارسی وارد شدند. لازم به یادآوری است که سیاهه مورد اشاره با مراجعه به منابع تخصصی مختلف و نیز تجربیات نگارندگان در حوزه ابربرچسب‌ها تهیه و تدوین شده است. ابتدا فهرستی از ابربرچسب‌های عمومی گردآوری و به‌صورت سیاهه وارسی تدوین شد. سپس، با مراجعه به تعدادی از مجلات الکترونیکی فارسی و نیز مجلات الکترونیکی لاتین و مشاهده فایل source آنها، سیاهه وارسی تکمیل و نهایی شده است. درنهایت، برای هر یک از مجلات الکترونیکی فارسی (جامعه پژوهش) یک سیاهه وارسی تکمیل شد. نتیجه این بررسی نشان داد که در طراحی صفحات مجلات الکترونیکی فارسی مجموعاً از 15 ابربرچسب استفاده شده بود. از این تعداد، فقط ابربرچسب‌هایی مورد ارزیابی قرار گرفتند که استفاده از آنها در طراحی صفحات مجله الکترونیکی اهمیت داشته‌اند. یعنی باعث شناسایی هرچه بیشتر مجله، مقالات، نویسندگان و سایر اطلاعات کتابشناختی و محتوای مجله برای موتورهای کاوش می‌شده‌اند. درنتیجه، 3 ابربرچسب (Ms. Locale, Progid, Microsoft ) که غیر مرتبط موضوع پژوهش بوده‌اند از این بررسی حذف شدند. اطلاعات خام از سیاهه وارسی استخراج و براساس اهداف پژوهش دسته‌بندی شدند. برای تحلیل این داده‌ها از نرم‌افزار SPSS نگارش 5/11 استفاده شده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها به‌منظور نتیجه‌گیری بهتر و در راستای دستیابی به اهداف موردنظر در این پژوهش، دست‌آوردهای پژوهشی براساس اهداف پژوهش دسته‌بندی می‌شوند. 1. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی در جدول شماره 1 ارائه شده است. با مراجعه به جدول مشخص می‌شود که ابربرچسبِ نویسه (Charset)، با استفاده از آن در 90 از 97 مجله الکترونیکی فارسی (8/92%) در رتبه اول و ابربرچسب کلیدواژه (keyword) با فراوانی استفاده در 57 (8/58 %) مجله الکترونیکی در رتبه دوم قرار دارد. یکی از دلایل استفاده بالا از ابربرچسب Charset آن است که اغلب طراحان مجلات الکترونیکی فارسی، از برنامه‌هایی چون FrontPage برای طراحی صفحات وب استفاده کرده‌اند (با مشاهده روش استفاده از ابربرچسب‌ها، محل قرارگیری و نیز علائمی که برنامه‌های نگارش صفحات وبی بر روی فایل source برجای می‌‌گذارند می‌توان به این مسئله پی‌برد). این برنامه‌ها به‌طور خودکار برخی از ابربرچسب‌ها مثل ابربرچسب Title را به صفحات طراحی شده اختصاص می‌دهند. جدول شماره 1. فراوانی و درصد استفاده از ابربرچسب‌ها در 97 مجله الکترونیکی فارسی ابربرچسب‌ها فراوانی استفاده درصد title 6 2/6 % Keyword 57 8/58 % Description 55 7/56 % Category 49 5/50 % Language 17 5/17 % Charset 90 8/92 % Generator 20 6/20 % author 7 2/7 % Originator 3 1/3 % copyright 0 0 % headline 0 0 % Developer 2 1/2 % جمع 9/26 باید یادآور شد که امروزه بسیاری از طراحان صفحات وب، برای طراحی از برنامه‌هایی مانند front page استفاده می‌کنند. این برنامه‌ها به نویسنده صفحه وب اجازه می‌دهند تا با حداقل دانش درباره زبان HTML صفحه دلخواه خود را طراحی نمایند. برنامه‌هایی از این دست را WYSIWYG می‌گویند. یک WYSIWYG برنامه‌ای است که به فرد اجازه می‌دهد تا بر روی صفحه نمایشگر رایانه آنچه که قرار است در قالب چاپ ارائه شود را ببیند (2004، WYSIWYG). یعنی هم‌زمان با طراحی صفحه، نمونه نهایی شده صفحه کاملاً قابل مشاهده است. این برنامه‌ها برخی از ابربرچسب‌ها مثل Charset را نیز به صفحه وبی طراحی شده اختصاص می‌دهند. اهمیت استفاده از کلیدواژه برای بیان محتوای اطلاعاتی منابع اطلاعاتی، ازجمله مجلات الکترونیکی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بنابراین، استفاده از این ابربرچسب بیانگر میزان بالای آگاهی طراحان صفحات مجلات الکترونیکی فارسی از اهمیت استفاده از این ابربرچسب‌ است. نکته قابل ذکر آنکه، ابربرچسب کلیدواژه ازجمله برچسب‌هایی نیست که در اثر استفاده از برنامه‌های طراحی صفحات وب به‌صورت خودکار در صفحه طراحی‌شده مورداستفاده قرار گیرد. کمترین استفاده از ابربرچسب‌ها، به دو ابربرچسب حق مولف (copyright) و خط شناسه (headline) تعلق دارد که علی‌رغم اهمیت، در هیچ‌یک از مجلات الکترونیکی فارسی مورداستفاده قرار نگرفته است. در 90 درصد مجلات الکترونیکی فارسی حداقل از یک ابربرچسب استفاده شده است. برای عدم استفاده از ابربرچسب حق مؤلف (copyright) در مجلات الکترونیکی فارسی دو دلیل عمده را می‌توان برشمرد: 1) عدم توجه و یا عدم آگاهی طراحان مجلات الکترونیکی فارسی به اهمیت استفاده از این ابربرچسب در طراحی صفحات مجله؛ 2) مشخص نبودن قانون حق مؤلف برای منابع الکترونیکی در کشور. در کشور ما هنوز مسئلت مالکیت معنوی جایگاه واقعی خود را نیافته و نقض حق مؤلف، معضلی بزرگ محسوب می‌شود. از آنجا که ایران در سطح بین‌المللی نیز حق مؤلف را رعایت نمی‌کند هنوز هیچ مرجع و نهادی خود را موظف به بررسی این حق نمی‌نماید. وضعیت رعایت حق مؤلف در منابع الکترونیکی از این نیز بدتر است. اخیراً برای استفاده از منابع الکترونیکی و حقوق مؤلف آنها، قانونی به تصویب رسیده است (لعلی، 1382). علت استفاده‌نکردن از ابربرچسب Headline در مجلات الکترونیکی فارسی آن است که اغلب این ابربرچسب را با ابربرچسب Title یکی می‌پندارند و فقط از یکی از آنها استفاده می‌کنند. درصورتی که ابربرچسب Title ناظر بر عنوان بخش، قسمت و یا مقاله است، درحالی‌که در Headline عنوان کلی یا اصلی مطلب یا مجله ارائه می‌شود (سولیوان، 2002). روی‌هم‌رفته، مجلات الکترونیکی فارسی در طراحی صفحات وبی خود 9/26 درصد از ابربرچسب‌ها استفاده کرده‌اند. پیروی از روش صحیح استفاده از این ابربرچسب‌ها (استاندارد استفاده) و اینکه آیا طراحان صفحات وبی مجلات الکترونیکی فارسی، محتوای اطلاعاتی مناسب با عملکرد ابربرچسب را در آن قرار داده‌اند یا خیر، موضوع دیگری است که از حوزه این پژوهش خارج است. 2. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس نام دامنه جدول شماره2. فراوانی و درصد توزیع مجلات الکترونیکی فارسی برساس نام دامنه نام دامنه فراوانی درصد (شبکه ای)net 54 7/55 (دانشگاهی)ac 11 3/11 (سازمانی)org 10 3/10 (تجاری)com 18 6/18 (دولتی)gov 3 1/3 (شرکتی)co 1 1 جمع 97 100 در جدول شماره 2 فراوانی و درصد توزیع مجلات الکترونیکی فارسی براساس نام دامنه آنها ارائه شده است. همانطور که از جدول استنباط می‌شود، مجلات الکترونیکی با نام دامنه شبکه‌ای (net) بیشترین فراوانی را به‌خود اختصاص داده‌اند (7/55 درصد). شاید دلیل این امر آن باشد که ثبت‌کنندگان این نام دامنه اغلب متخصصان و برنامه‌نویسان رایانه و شبکه هستند و از این رو نسبت به اهمیت استفاده از ابربرچسب‌ها آگاهی بیشتری دارند. مجلاتی با نام‌های دامنه تجاری (com) 6/18 درصد، دانشگاهی (ac) 3/11 درصد، سازمانی (org) 3/10 درصد، دولتی (gov) 1/3 درصد و شرکتی (co) 1 درصد، به ترتیب در رده‌های بعدی قرار می‌گیرند. مجلات الکترونیکی با نام دامنه شرکتی (co) کمترین فراوانی را به خود اختصاص داده‌اند. نکته‌ای که در اینجا باید یادآور شد آن است که اغلب براساس نام‌های دامنه نمی‌توان استدلال صحیحی را ارائه داد و آن‌طور که در جدول فوق آمده است، مثلا ادعا نمود که مجلات الکترونیکی با نام‌های دامنه com، همه مجلاتی تجاری هستند زیرا ثبت ناصیح نام‌های دامنه ازسوی مراکز، اغلب امر معمولی است. درنتیجه براساس جدول فوق، گرچه نام دامنه net بیشترین فراوانی را به‌خود اختصاص داده است اما این امر به معنی آن نیست که شماری از مجلات با این نام دامنه، دولتی، دانشگاهی یا سازمانی نباشند. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی، براساس نام دامنه آنها در جدول شماره 3 ارائه شده است. همان‌طور که در جدول مشاهده می‌شود، نام دامنه شبکه‌ای (net) درمجموع با 83/20 درصد، بیشتر از سایر نام‌های دامنه در طراحی صفحات مجلات الکترونیکی از ابربرچسب‌ها استفاده کرده‌ است. نام دامنه تجاری (com) از این نظر در ردیف دوم قرار دارد (3/16 درصد). استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلاتی که نام دامنه شرکتی (co) داشته‌اند (با 08/0 درصد)، کمتر از سایر نام‌های دامنه بوده است. می‌توان گفت که تقریباً اغلب ثبت‌کنندگان نام‌های دامنه .net، .com و .co را ماهیتاً بخش خصوصی شکل می‌دهند. سایر نام‌های دامنه یعنی .ac, .gov و .org نام‌های دامنه‌ای هستند که بیشتر ثبت‌کنندگان آنها را بخش‌ها و سازمان‌های دولتی شکل می‌دهند. نتیجه آنکه بخش خصوصی به نسبت بخش دولتی در طراحی صفحات مجله الکترونیکی، از ابربرچسب‌ها استفاده بیشتری برده است. علت این امر آن است که بخش خصوصی به‌علت توجه بیشتر به مسائل مالی و تجاری همواره درصدد است تا هر چه بیشتر مجله الکترونیکی خود را تبلیغ نموده و آن را به عموم مردم معرفی نماید. استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وب یکی از روش‌‌ها برای شناساندن و قابل‌جستجو کردن مجله الکترونیکی است. جدول شماره 3. درصد استفاده از ابربرچسب‌ها در 97 مجله الکترونیکی فارسی ابربرچسب نام دامنه Title Key word description category language Char set Generator author originator Copy right Head line Developer درصد net 0 5/51 5/51 5/50 1/3 6/52 1 1 0 0 0 0 83/20 Ac 4/5 1/3 1/2 0 2/6 3/11 2/5 1/3 0 0 0 0 91/2 Org 0 1 1 0 1/3 2/8 2/5 1/3 0 0 0 0 75/1 Com 1 1/3 1/2 0 1/4 5/16 2/7 0 1/3 0 0 1/2 3/16 Gov 0 0 0 0 1 1/3 1/2 0 0 0 0 0 5/ 0 Co 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 08/0 3. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس نوع مجله در جدول شماره 4 توزیع فراوانی مجلات الکترونیکی فارسی براساس نوع مجله ارائه شده است. جدول شماره 4. توزیع فراوانی و درصد مجلات الکترونیکی فارسی براساس نوع مجله نوع مجله فراوانی درصد شرکت های خصوصی 22 7/22 شرکت‌های دولتی 68 1/70 اشخاص حقیقی 7 2/7 جمع 97 100 با مراجعه به اطلاعات ارائه‌شده در بخش مشخصات، نشانی‌ و درصورت ضرورت سایر بخش‌های مجلات الکترونیکی، و نیز براساس آشنایی شخصی با برخی از سازمان‌ها یا افراد منتشرکننده این مجلات، مجلات الکترونیکی فارسی براساس نهادهای منتشرکننده آنها به سه دسته شرکت‌های خصوصی، شرکت‌های دولتی و اشخاص حقیقی دسته‌بندی شده‌اند . همانطور که مشاهده می‌شود، مجلاتی که ازسوی بخش دولتی منتشر می‌شوند بیشترین فراوانی (68 مجله با 1/70 درصد) را به خود اختصاص داده‌اند، درصورتی‌که براساس نام دامنه، نام دامنه دولتی (gov) فقط 1/3 درصد مجلات الکترونیکی فارسی را تشکیل می‌داده‌اند. همانطور که قبلاً نیز اشاره شد، این امر بیانگر استفاده نابجا از نام‌های دامنه برای ثبت سایت‌های مجلات الکترونیکی فارسی است. شرکت‌ها یا سازمان‌های خصوصی با فراوانی 7/22 درصد در رده دوم و افراد/سارمان‌های خصوصی با فراوانی 2/7 دصد در رده سوم قرار دارند. 4. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس محل نشر (داخلی و خارجی) از 97 مجله الکترونیکی مورد بررسی، 86 مجله از داخل کشور و 11 مجله از خارج از کشور بر روی وب قرار گرفته اند. برای تعیین محل نشر مجلات الکترونیکی فارسی، به بخش‌های مختلف مجله، ازجمله مشخصات مجله، مقدمه، صفحات مربوط به نشانی‌ تماس و غیره مراجعه شده است. جدول شماره 5. توزیع فراوانی و درصد مجلات الکترونیکی فارسی براساس نوع مجله مجلات ابربرچسب‌ها نشر در داخل کشور نشر در خارج از کشور جمع کل فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد title 5 8/5 1 1/9 6 2/6 Keyword 52 5/60 5 5/45 57 8/58 Description 51 3/59 4 4/36 55 7/56 Category 47 7/54 2 2/18 49 5/50 Language 13 1/15 4 4/36 17 5/17 charset 81 2/94 9 8/81 90 8/92 Generator 16 6/18 4 4/36 20 6/20 author 6 7 1 1/9 7 2/7 Originator 3 5/3 0 0 3 1/3 copyright 0 0 0 0 0 0 headline 0 0 0 0 0 0 Developer 2 3/2 0 0 2 1/2 جمع 75/26 37/22 در جدول شماره 5 میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسیِ منتشره‌شده در داخل کشور و نیز خارج از کشور ارائه شده است. همانطور که از جدول استنتاج می‌شود، از 86 مجله الکترونیکی منتشرشده در داخل کشور به‌ترتیب از ابربرچسب‌های charset (2/94 درصد)، keyword (5/60 درصد) و description (3/59) بیشتر از سایر ابربرچسب‌ها استفاده کشده است. در طراحی صفحات وبی مجلات الکترونیکی فارسی منتشرشده در داخل کشور، از دو ابربرچسب headline و copyright هیچ استفاده‌ای نشده است. از 11 مجله الکترونیکی فارسی که در خارج از کشور منتشر شده‌اند، به‌ترتیب ابربرچسب‌های charset با فراوانی 8/81 درصد و keyword با فراوانی5/45 درصد، بیشتر از سایر ابربرچسب‌ها مورداستفاده قرار گرفته‌اند. ابربرچسب‌هایgenerator, language و description با فراوانی 4/36 درصد در مرتبه سوم قرار دارند. از ابربرچسب‌های originator, copyright, headline و developer نیز استفاده نشده است. به طور کلی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وبی مجلات الکترونیکی فارسی منتشرشده در داخل کشور 75/26 درصد و در مجلات الکترونیکی فارسی منتشرشده در خارج از کشور 37/22 درصد بوده است. نتیجه آنکه میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی منتشرشده در داخل کشور بیشتر از نمونه‌های خارجی خود بوده است. علت استفاده بیشتر از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی منتشر شده در داخل کشور به نسبت مجلات الکترونیکی فارسی منتشر شده در خارج عبارتند از: الف) تعداد زیاد مجلات الکترونیکی منتشر شده‌ از داخل کشور (86 در برابر 11 مجله) ؛ ب) آگاهی بیشتر طراحان صفحات مجلات الکترونیکی داخل کشور نسبت به ضرورت استفاده از ابربرچسب‌ها به نسبت طراحان صفحات در خارج از کشور. استفاده بیشتر از دو ابربرچسب keyword و description – که ازجمله ابربرچسب‌های مهم به‌شمار می‌آیند و به‌طور خودکار به صفحه اختصاص نمی‌یابند - در مجلات الکترونیکی فارسی داخلی به نسبت مجلات الکترونیکی فارسی خارجی موید این نکته است. 5. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس دوره انتشار مجلات الکترونیکی فارسی در جدول شماره 6 توزیع مجلات الکترونیکی فارسی براساس دوره انتشار آنها ارائه شده است. جدول شماره 6. توزیع فراوانی مجلات الکترونیکی فارسی براساس دوره انتشار دوره انتشار فراوانی درصد هفتگی 3 1/3 دو هفته یک بار 2 1/2 ماهانه 26 8/26 دو ماه یک بار 4 1/4 فصلی 40 2/41 نامشخص 22 7/22 جمع 97 100 همان‌طور که در جدول 6 مشاهده می‌شود، از 97 مجله الکترونیکی فارسی، بیشترین آنها به‌صورت فصلی (40 مجله) منتشر شده‌اند. مجلاتی که به‌صورت ماهانه انتشار یافته‌اند (26 مجله) در رده دوم قرار دارند. دوره انشار 22 مجله الکترونیکی نیز مشخص نشده است. در جدول شماره 7 میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس دوره انتشار مجلات ارائه شده است. جدول شماره 7. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در 97 مجله الکترونیکی فارسی براساس دوره انتشار دوره انتشار ابربرچسب‌ها هفتگی دوهفته‌یکبار ماهنامه دو ماه یکبار فصلنامه نامشخص جمع کل فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد title 0(3) 0 0(2) 0 0(26) 0 0(4) 0 2(40) 5 4(22) 2/18 6 2/6 Keyword 1(3) 3/33 0(2) 0 14(26) 8/53 3(4) 75 28(40) 70 11(22) 50 57 8/58 Description 1(3) 3/33 0 (2) 0 13(26) 50 3(4) 75 28(40) 70 10(22) 5/45 55 7/56 Category 1(3) 3/33 0(2) 0 12(26) 2/46 2(4) 50 26(40) 65 8(22) 4/36 49 5/50 Language 0(3) 0 2(2) 100 1(26) 8/3 2(4) 50 4(40) 10 8(22) 4/36 17 5/17 charset 3(3) 100 2(2) 100 24(26) 3/92 4(4) 100 37(40) 5/92 20(22) 9/90 90 8/92 Generator 0(3) 0 2(2) 100 5(26) 2/19 2(4) 50 9(40) 5/22 2(22) 1/9 20 6/20 author 0(3) 0 0(2) 0 2(26) 7/7 1(4) 25 2(40) 5 2(22) 1/9 7 2/7 Originator 0(3) 0 0(2) 0 2(26) 7/7 0(4) 0 1(40) 5/2 0(22) 0 3 1/3 Copyright 0(3) 0 0(2) 0 0(26) 0 0(4) 0 0(40) 0 0(22) 0 0 0 headline 0(3) 0 0(2) 0 0(26) 0 0(4) 0 0(40) 0 0(22) 0 0 0 Developer 1(3) 3/33 0(2) 0 0(26) 0 0(4) 0 0(40) 0 1(22) 5/4 2 1/2 جمع 43/19 25 39/23 42/35 54/28 25 11/26 * توجه: اعداد داخل پرانتز بیانگر تعداد کل مجلات الکترونیکی در دوره انتشار موردنظر است. همان‌طور که در جدول مشاهده می‌شود، مجلات الکترونیکی فارسی که به‌صورت دوماه یک بار منتشر می‌شوند بیشتر از سایر دوره‌های انتشار (با فراوانی 42/35 درصد) از ابربرچسب در طراحی صفحات وبی آنها استفاده شده است. مجلات الکترونیکی فارسی با دوره انتشار فصلی (با فراوانی 54/28 درصد) از نظر استفاده از ابربرچسب‌ها در ردیف دوم قرار گرفته‌اند. مجلاتی با دوره انتشار دوره دو هفته یک بار و نامشخص (هر یک با فراوانی 25 درصد) در رده بعدی قرار دارند. مجلات الکترونیکی فارسی که به‌صورت هفتگی منتشر می‌شوند نسبت به سایر دوره‌های انتشار از ابربرچسب‌های کمتری در طراحی صفحات آنها استفاده شده است. با دقت در جدول شماره 7 می‌توان دریافت که استفاده از ابربرچسب‌هایcharset, description keyword و category، در بین دوره‌های مختلف انتشار مجلات نیز از بالاترین فراوانی استفاده برخوردار است. 6. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس موضوع برای بررسی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی براساس رده‌های موضوعی، رده‌بندی دهدهی دیویی به‌عنوان مبنای دسته‌بندی موضوعی موردتوجه قرار گرفت. درنتیجه، مجلات براساس ده رده کلی دیویی دسته‌بندی شدند. پس از دسته‌بندی موضوعی مجلات الکترونیکی و با توجه به اینکه در موضوع کلی "زبان" مجله‌ای وجود نداشت و نیز به‌منظور بررسی وضعیت استفاده از ابربرچسب‌ها در رده موضوعی کتابداری و اطلاع‌رسانی به‌طور خاص، مجلات الکترونیکی فارسی در حوزه موضوعی کتابداری به‌صورت مستقل و با عنوان موضوع کلی "کتابداری" مورد‌ارزیابی قرار گرفته‌اند. نتایج حاصل از این بررسی در جدول شماره 8 ارائه شده است. با مراجعه به جدول می‌توان دریافت که جز در یک حوزه موضوعی (حوزه موضوعی هنرها با فراوانی 33/8 درصد)، در سایر موضوعات میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وبی مجلات الکترونیکی بین حدود 20 تا 30 درصد است. بالاترین درصد استفاده از ابربرچسب به دو رده موضوعی "تاریخ" و "فلسفه" تعلق دارد که هر یک 33/33 درصد از ابربرچسب‌ها در طراحی مجلات الکترونیکی آن حوزه بهره گرفته‌اند. رده موضوعی "مذهب" با 01/31 درصد و رده موضوعی " علوم کاربردی" با 62/23 درصد، به‌ترتیب در رده‌های دوم و سوم قرار دارند. مجلات الکترونیکی در حوزه موضوعی کتابداری و اطلاع‌رسانی، از نظر استفاده از ابربرچسب‌ها در رده ششم جدول قرار دارند (فراوانی 44/19 درصد). همانطور که مشاهده می‌شود، مجلات الکترونیکی فارسی منتشر شده در هیچ یک از حوزه‌های مختلف علوم نتوانسته‌اند حداقل امتیاز لازم برای ارائه ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات خود را کسب نمایند (همگی زیر 50 درصد قرار دارند). تقریباً در همه حوزه‌های علمی، استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وب در مجلات الکترونیکی در یک سطح قرار دارند و از این نظر تفاوتی بین رشته‌های موضوعی مختلف و استفاده از ابربرچسب وجود ندارد. دلیل این امر را می‌توان به‌صورت زیر خلاصه کرد: 1 ) طراحی و تولید مجلات الکترونیکی در همه حوزه‌های موضوعی، مبحثی جدید است و در هیچ یک از رشته‌ها و موضوعات علمی در کشور، مجله الکترونیکی جدی گرفته نشده است. 2) به‌علت فقدان دانش لازم برای طراحی صفحات وب در تولید‌کنندگان مجلات الکترونیکی فارسی در رشته‌های مختلف علوم، وظیفه طراحی صفحات در اغلب این مجلات به متخصصین رایانه سپرده شده است. این متخصصین غالباً با استفاده از برنامه‌های خاص – اغلب Front page - این صفحات را طراحی کرده‌اند. استفاده تقریباً مشابه از ابربرچسب‌ها و نیز نزدیکی رتبه کلی این مجلات در استفاده از ابربرچسب‌ها مؤید این نکته است. نکته قابل توجه آنکه مجلات الکترونیکی منتشر شده در حوزه علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی نیز از نظر رعایت برچسب هیچ برتری بر سایر موضوعات علوم ندارند. علت این امر، همان دو نکته‌ای است که در سطر فوق به آنها اشاره شده است. ابربرچسب ها موضوعات کلیات کتابداری فلسفه مذهب ع اجتماعی ع طبیعی ع کاربردی هنرها ادبیات تاریخ فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد title 0(2) 0 2(6) 3/33 0(1) 0 0(36) 0 2(37) 4/5 0(1) 0 1(6) 7/16 1(1) 100 0(5) 0 0(2) 0 keyword 1(2) 50 0(6) 0 1(1) 100 31(36) 1/86 19(27) 4/51 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 3(5) 60 1(2) 50 description 1(2) 50 0(6) 0 1(1) 100 31(36) 1/86 18(27) 6/48 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 2(5) 40 1(2) 50 category 1(2) 50 0(6) 0 1(1) 100 29(36) 6/80 16(27) 2/43 0(1) 0 0 (6) 0 0(1) 0 1(5) 20 1(2) 50 language 0(2) 0 2(6) 3/33 0(1) 0 4(36) 1/11 7(27) 9/18 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 2(5) 40 1(2) 50 charset 2(2) 100 6(6) 100 1(1) 100 34(36) 4/94 34(27) 9/19 1(1) 100 6(6) 100 0(1) 0 4(5) 80 (2)2 100 generator 0(2) 0 3(6) 50 0(1) 0 3(36) 3/8 6(27) 2/16 1(1) 100 5(6) 3/83 0(1) 0 1(5) 20 1(2) 50 author 0(2) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 2(36) 6/5 1(27) 7/2 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 1(5) 20 1(2) 50 originator 0(2) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(36) 0 2(27) 4/5 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 0(5) 0 0(2) 0 copyrigh 0(2) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(36) 0 0(27) 0 0(1) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(5) 0 0(2) 0 headline 0(2) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(36) 0 0(27) 0 0(1) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(5) 0 0(2) 0 developer 0(2) 0 0(6) 0 0(1) 0 (36)0 0 2(27) 4/5 0(1) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(5) 0 0(2) 0 جمع 83/20 44/19 33/33 01/31 09/18 66/16 62/23 33/8 33/23 33/33 جدول شماره 8. توزیع فراوانی اس

صفحه اصلی » مقالات فرهنگی » آرشیو مقالات

-'- مجلات الکترونیکی فارسی و ابربرچسب‌ها -'-

بررسی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی مجلات الکترونیکی فارسی
نویسنده (گان) : دکتر جعفر مهراد؛ استاد دانشگاه شیرازـ عباس گیلوری دانشجوی دکترای کتابداری و اطلاع رسانی
چکیده :
باتوجه به افزایش تولید و انتشار منابع الکترونیکی بر روی اینترنت و همه‌گیری این پدیده در سطح جهان، مجلات الکترونیکی به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم برای تبادل اطلاعات علمی الکترونیکی، بیش از پیش اهمیت یافته‌اند. گرچه انتشار مجلات الکترونیکی دارای اهمیت فراوانی است اما ایجاد راهکارهای لازم برای دسترسی سریع بهره‌گیران به مقالات و نتایج پژوهش‌های ارائه‌شده در آنها از اهمیت بیشتری برخوردار است. استفاده از ابربرچسب‌ها یکی از راه‌کارهای مهم برای معرفی محتوای اطلاعاتی مجلات الکترونیکی برای موتورهای کاوش وبی و درنتیجه ایجاد قابلیت جست وجوی این مجلات و گامی درراستای استانداردسازی آنها است. از این رو، در این تحقیق میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی مورد بررسی قرار گرفته است.
97 مجله الکترونیکی فارسی جامعه پژوهش این تحقیق را شکل داده‌اند. برای بررسی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در این مجلات، از روش پیمایش توصیفی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد که میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی برابر با 9/26 درصد است. مجلات الکترونیکی فارسی که نام دامنه آنها شبکه(net ) بوده است، با 83/20 درصد، بیشترین میزان استفاده از ابربرچسب‌ها را به خود اختصاص داد‌ه‌اند.
کلید واژه ها :مجلات الکترونیکی فارسی، ابربرچسب‌ها، وب، موتورهای کاوش
مقدمه:
از قرن هفدهم به بعد، حجم مقالات منتشره در مجلات علمی رشدی تصاعدی یافت. برای انتشار چنین حجم عظیمی از مقالات، بر تعداد مجلات علمی نیز افزوده شد. رشد فزاینده انتشارات مشکلاتی را برای کتابداران شاغل در موسسات تحقیقاتی ایجاد کرد: یعنی آنها دیگر نمی‌توانستند همه منابع موردنیاز خود را فرآهم آورده و به آنها دسترسی داشته باشند (هالیدی ، 2001).
ایده انتشار نشریات الکترونیکی، ازجمله مجلات الکترونیکی، از سال‌ها پیش در سطح بین‌المللی مطرح شده است. در دهه 1980، انجام طرح‌های تحقیقاتی ازجمله طرح "سیستم مبادله اطلاعات الکترونیکی" و طرح "شبکه الکترونیکی بیرمنگام و لافبرو" نشان دادند که از نظر فنی می‌توان همه مراحل تولید نشریات الکترونیکی (مثل تحویل مقاله، داوری، ویرایش و توزیع) را بر روی شبکه‌های رایانه‌ای انجام داد (دی، 2003). دراینجا اولین گام‌ها برای انتشار مجلات الکترونیکی برداشته شد.
ظهور اینترنت به‌عنوان یک رسانه جمعی باعث شد تا ناشران تجاری، علمی و دانشگاهی متقاعد شوند که می‌توان تولید و انتشار مجلات الکترونیکی را، به‌عنوان گزینه‌ای عملی، موردتوجه قرار داد. امروزه اغلب ناشران مجلات معتبر بین‌المللی از فن‌آوری‌های نوین اطلاع‌رسانی، رایانه‌ای و شبکه برای انتشار مجلات خود بهره می‌گیرند و بسیاری از آنها به انتشار مجلات الکترونیکی روی آورده‌اند، طوری‌که تعداد مجلات الکترونیکی موجود بر روی وب، بیش از گذشته، درحال افزایش است. در سال 1994، تعداد مجلات الکترونیکی در حوزه‌های علوم، فن‌آوری و پزشکی تنها 13 مجله بوده است. درسال 1995 این تعداد به 15 مجله رسید (بیرمن، 1996). مک کوئستان (2000) می‌گوید: "براساس پیش‌بینی جهان فن‌آوری، در دهه آینده مجلات الکترونیکی بر بازار مجلات و دانشگاه‌ها، هر دو، تاثیر عمیقی خواهند گذاشت".
به‌نظر می‌رسد که گسترش نشر مجلات الکترونیکی از اوایل دهه1990 به این سو و توسعه و فراگیری انتشارات الکترونیکی درون‌خطی می‌تواند پاسخگوی بسیاری از مشکلات مربوط به نشر، سازماندهی و توزیع دست‌آوردهای پژوهشی باشد. در سال 1999، لی کچمن در مقاله‌ای می‌نویسد: «وب و مجلات الکترونیکی چشم‌انداز مجلات را دوباره تعریف کرده‌اند: اکنون محققین می‌توانند بدون‌نیاز به ناشر دست به انتشار بزنند، ناشران نیز بدون کارگزار می‌توانند آثار خود را توزیع نمایند و کاربران نیز بدون قدم‌گذاشتن به کتابخانه می‌توانند به متون علمی موردنیاز خود دسترسی داشته باشند» (هانسون، 2003). انتشار مجلات الکترونیکی باعث کاهش فضای ذخیره‌ای، کاهش خطر ازبین رفتن، دزدی یا صدمه به اطلاعات، تسریع انتشار و توزیع دست‌آوردهای پژوهشی و کاهش هزینه‌های نشر خواهد شد.
امروزه رشد تصاعدی انتشار مجلات الکترونیکی بر روی وب به‌قدری است که تنها در "راهنمای مجلات مجانی" ، تعداد 1111 مجله مجانی و معتبر (یعنی مجلاتی که دارای هیئت تحریریه هستند) فهرست شده است (2004,DOAJ). در هفتمین ویرایش "راهنمای مجلات الکترونیکی علمی و فهرست‌های بحث دانشگاهی ای آر ال" نیز نشانی‌ و مشخصات 3400 مجله الکترونیکی علمی ارائه شده است (2004,ARL). بدیهی است که این فهرست کامل نیست و تعداد مجلات الکترونیکی منتشره بر روی وب در سطح جهان بسیار بیشتر از تعداد یادشده است. چنین حجم عظیمی از مجلات الکترونیکی با ساختار و قالب‌های مختلف نشر، جستجو و ذخیره اطلاعات، باعث ممانعت از دسترسی کاربران نهایی و محققین به اطلاعات موردنظر آنها خواهد شد. اهمیت تدوین و استفاده از استاندارد در ساختار مجلات الکترونیکی مبحث عمده‌ای است که اکنون نظر بسیاری از ناشران عمده مجلات الکترونیکی مثل اشپرینگر و سازمان‌های ملی و بین‌المللی مثل «سازمان بین‌المللی استاندارد (ایزو)» و »کتابخانه ملی پزشکی» را به خود جلب نموده است.
به‌منظور تسهیل جستجوی مقالات در مجلات الکترونیکی موجود بر روی وب و شناسایی و نمایه‌سازی آنها ازسوی موتورهای کاوش، راهکارهای متفاوتی ارائه شده است. یکی از مهم‌ترین این راهکارها که اصولاً با ابداع زبان‌های نشانه‌گذاری مثل "زبان نشانه‌گذاری فرامتن" و غیره رواج یافته است، استفاده از ابربرچسب‌ها است. ابربرچسب‌ها ازجمله مهم‌ترین علائمی هستند که در هنگام طراحی صفحات وب، ازجمله صفحات مجله الکترونیکی، در بالای صفحه قرار می‌گیرند. ابربرچسب‌ها عناصر داده‌ای کوتاهی هستند که در صفحات وبی طراحی‌شده با زبان‌های نشانه‌گذاری، بین برچسب‌های و Head> قرار می‌گیرند (2002,Meta tags). این برچسب‌ها با این هدف طراحی می‌شوند که بتوانند اطلاعاتی درباره ساختار صفحه وبی و شیوه رفتار با آنها را برای موتورهای کاوش فرآهم نمایند. به‌عبارت دیگر می‌توان گفت که ابربرچسب ابزاری است که به موتور کاوش می‌گوید که چگونه، و به روشی دقیق، محتوای سایت‌ها را شناسایی کرده و نمایه نماید (2004,Metatags). این ابراطلاعات برای مبادله اطلاعاتی مورداستفاده قرار می‌گیرند که برای کاربران انسانی ارزشی نداشته و عموماً از دید آنها پنهان می‌مانند اما برای موتورهای کاوش بسیار حیاتی و مهم هستند. ابربرچسب‌ها مثلاً می‌توانند به یک مرورگر وبی بگویند که از کدام مجموعه نویسه استفاده کند یا واژه‌های کلیدی موجود در یک صفحه وبی کدام‌ها هستند (سولیوان، 2002).
باتوجه به اهمیت استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وبی و نیز اهمیت آنها در بازیابی اطلاعات در وب، بررسی میزان استفاده مجلات الکترونیکی فارسی از این ابربرچسب‌ها ضروری است.

پیشینه تحقیق در ایران
در زمینه بررسی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی هیچ تحقیق مستقلی وجود ندارد اما می‌توان به چند تحقیق که در زمینه استفاده از این برچسب‌ها در طراحی صفحات وب فارسی است اشاره کرد.
حاجی‌زین‌العابدینی (1381) در بخشی از پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود به‌اختصار درباره میزان کاربرد ابربرچسب‌ها در صفحات وب فارسی بحث کرده است. هرچند در این پژوهش تمایز دقیقی بین ابربرچسب و ابرداده وجود ندارد اما نتایج حاصل از پژوهش مبین این نکته هستند که ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وب به‌خوبی مورداستفاده قرار نگرفته‌اند.
بهمن‌آبادی (1382) در تحقیقی که بر روی 584 سایت وب فارسی انجام داد، میزان استفاده و انواع ابربرچسب‌های مورداستفاده در این سایت‌ها را ‌بررسی نمود. تعیین پُرکاربردترین ابربرچسب‌ها و نیز شیوه توزیع آنها براساس نام دامنه ، ازجمله اهداف این پژوهش بوده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که بیش از 90 درصد از سایت‌های مورد بررسی حداقل از یکی از انواع ابربرچسب‌ها استفاده کرده‌اند. سایت‌های تجاری با فراوانی24 درصد بیشترین میزان، و سایت‌های دولتی با یک درصد کم‌ترین میزان استفاده از ابربرچسب‌ها را به خود اختصاص داده‌اند.

پیشینه تحقیق در خارج
با بررسی در پایگاه‌های اطلاعاتی،ISA, LISA, Dissertation Abstracts, Web of Science ERIC,، اینترنت و بسیاری از نشانی‌‌های اینترنتی مراکز پژوهشی دیگر، هیچ تحقیق مستقل و مشابه در زمینه میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی یافت نشد. اما از آنجا که مجلات الکترونیکی نیز از صفحات وبی تشکیل می‌شوند، به مجموعه‌ای از تحقیقات مرتبط در زمینه استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وب و سایت‌ها که می‌تواند در انجام این پژوهش موثر باشد اشاره می‌شود.
ترنر و براک‌بیل (1998) در تحقیقی بر روی ابربرچسب‌ها، استفاده از آنها را برای افزایش بازیابی مدارک در وب ازطریق موتورهای کاوش مورد بررسی قرار دادند. در این بررسی 20 مدرک وبی از 5 حوزه موضوعی (صنعت کشاورزی، دامداری، طیور، سبزیجات و پنبه) - چهار صفحه برای هر حوزه موضوعی - ایجاد شد. در چهار صفحه ایجاد شده برای هر حوزه موضوعی، در یکی از مدارک هیچ ابربرچسبی استفاده نشد، در دومی ابربرچسب «توصیف»، در سومی ابربرچسب »کلیدواژه» و در آخری از هر دو ابربرچسب «کلیدواژه» و «توصیفگر» استفاده شد. برای بازیابی این مدارک، اصطلاحات مشترک آنها و نیز کلیدواژه‌های موجود در ابربرچسب‌ها، در موتورهای کاوش آلتاویستا و اینفوسیک وارد شدند. تجزیه و تحلیل نتایج جستجو نشان داد که استفاده از ابربرچسب «کلیدواژه» میزان بازیابی را افزایش می‌دهد درحالی‌که استفاده از ابربرچسب «توصیفگر» به‌تنهایی باعث افزایش نتایج حاصل از بازیابی نمی‌شود. در پایان این تحقیق نتیجه‌گیری شده است که برای افزایش احتمال بازیابی مدارک، نویسندگان صفحات وب باید از ابربرچسب «کلیدواژه» در طراحی آنها استفاده کنند.
کارول (1998) در بخشی از تحقیق خود درباره افزایش نقش کتابداران به‌عنوان میانجی‌های انسانی در سازماندهی و بازیابی منابع در اینترنت، استفاده از ابربرچسب‌ها را بررسی کرده است. کارول پس از بررسی افزایش اهمیت ابرداده‌ها و مقایسه قالب ابرداده ای مارک با سیستم‌های مشابه ابرداده‌ای، به استفاده از ابربرچسب‌ها در ساختار زبان اچ تی ام ال اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه موتورهای جستجوی وبی از ابربرچسب‌ها برای بازیابی اطلاعات بهره می‌گیرند.
لارسن (1998) در تحقیقی که بر روی شیوه‌های بازیابی صفحات وب در موتورهای کاوش وبی انجام داد، روش‌های طراحی صفحات وب، طوری‌که باعث افزایش بازیابی آنها ازطریق استفاده از این موتورها شود را مورد بررسی قرار داد. او در این تحقیق نتیجه می‌گیرد که استفاده نابجا از ابربرچسب‌ها، بازیابی مدارک نامرتبط (ریزش کاذب ) در موتورهای کاوش را افزایش می‌دهد.
در نشریه کتابخانه الکترونیکی، تحقیقی از کروگر (1999) درباره شیوه استفاده از ابربرچسب‌ها برای تسریع در بازیابی منابع وبی ازطریق موتورهای جستجو چاپ شده است. هدف از انجام این تحقیق بررسی درباره روش‌های کمک به کاربران از منابع اینترنتی در هنگام جستجو و بازیابی منابع وبی ازطریق استفاده از صفحات وبی ساختار یافته عنوان شده است. کروگر نتیجه می‌گیرد که ایجاد شبکه‌ای از صفحات وبی تولید‌شده خودکار با استفاده از ابربرچسب‌های مرتبط می‌تواند طبقه‌بندی موضوعی صفحات وبی ازسوی موتورهای کاوش را تسهیل نماید.
در اوت 1999 کلارک (1999) تحقیقی را بر روی روش‌های جستجو در موتورهای کاوش وبی انجام داد. مشکل اصلی آن بود که در موتورهای کاوشی که جستجو در آنها مستلزم ایجاد نمایه‌ها ازطریق ابزارهای خزنده است، اولویت جستجو و نمایش صفحات بر بسامد تکرار واژه در صفحه قرار داشت. کلارک فنون دیگری ازجمله استفاده بیشتر از ابربرچسب‌ها برای طبقه‌بندی محتوای منابع درون‌خطی ازطریق موتورهای جستجو را مورد بررسی قرار داده است.
رایدی (2000) درباره رابطه بین ابرداده و ابربرچسب و استفاده از ابربرچسب‌ها در ابرداده‌ها برای سازماندهی و بازیابی بهتر منابع درون‌خطی تحقیق جامعی را انجام داده است. این محقق، استفاده از ابربرچسب «نویسنده» در ابرداده دوبلین کور و مقایسه آن با ابربرچسب مشابه در صفحات وبی دیگر را نیز مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است.
در تحقیقی که کریون (2001) در اکتبر سال 2001 میلادی منتشر کرد، تعدادی از سایت‌ها که در سال 2000 بررسی شده بودند را دوباره در سال 2001 از نظر استفاده از ابربرچسب «توصیف» مورد بررسی قرار داد. حاصل این پژوهش نشان داد که از 707 صفحه بررسی‌شده در سال 2000 که همگی ابربرچسب «توصیف» را درخود داشته‌اند، در سال 2001 تعداد581 سایت همچنان این ابربرچسب را مورداستفاده قرار داده بودند. از 1230 صفحه‌ای که در سال 2000 فاقد این ابربرچسب بوده‌اند، در سال 2001 تعداد 101 صفحه این ابربرچسب را در خود داشته‌اند. ضریب تغییر در استفاده از این ابربرچسب در "سراصفحه "های سایت‌ها بیشتر از صفحات دیگر بوده است. میزان تغییر استفاده از این ابربرچسب در سراصفحه سایت‌ها 19 درصد و در سایر صفحات 12 درصد بوده است.
کریون (2002) در مقاله‌ای پژوهشی با نام "توصیف بیرونی صفحات وب: ویژگی‌ها و ارتباطات آنها با عناصر صفحات وبی»، بر اهمیت ابربرچسب‌ها در توصیف و ساختاربندی موضوعی منابع وبی تاکید کرده است. در این طرح پژوهشی و به‌منظور مطالعه عبارت‌ها، ساختار نحوی و محتوایی موجود در توصیفات بیرونی، 15 توصیف از صفحات وب مورد بررسی قرار گرفتند. در این تحقیق و در بررسی 7 مجموعه توصیف از جامعه پژوهش، اهمیت ابربرچسب‌های "توصیفگر» و "کلیدواژه‌ها" مورد توجه قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحقیق، نقش ابربرچسب‌ها در بازیابی اطلاعات را بسیار زیاد برآورد نموده است.
در تحقیق ناویک (2002)، سایت‌های متصل به "مرکز اطلاعات شبکه کشاورزی دانشگاه نبراسکا " از نظر استفاده از ابرچسب‌ها مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که ابربرچسب «کلیدواژه» در 23 درصد، و ابربرچسب "توصیف " در 21 درصد از صفحات سایت‌ها مورداستفاده قرار گرفته‌اند. سایت‌هایی با نام دامنه com بیشتر از سایر نام دامنه‌ها، در طراحی صفحات خود ابربرچسب‌ها را مورداستفاده قرار داده بودند. مقایسه سایت‌ها براساس تاریخ تولید نشان داد که در سایت‌های طراحی‌شده جدیدتر، به نسبت سایت‌های طراحی‌شده قدیمی، میزان استفاده از ابربرچسب‌ها بیشتر است.
با بررسی پژوهش‌های انجام شده در زمینه استفاده از ابربرچسب‌ها، می‌توان نتیجه گرفت که: الف) در زمینه میزان استفاده، انواع و کاربرد ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی (چه فارسی و چه لاتین) تحقیق مستقلی صورت نگرفته است؛ ب) استفاده از ابربرچسب‌ها به‌ویژه ابربرچسب «Title» و «Key word»، باعث افزایش بازیابی اطلاعات موجود در صفحه وبی می‌گردد؛ ج) استفاده از ابربرچسب‌هایی مانند »Title» و «Key word» که ازجمله ابربرچسب‌های مهم به‌شمار می‌آیند، بیش از سایر ابربرچسب‌ها بوده است.

بیان مسئله پژوهش
با ابداع اینترنت، به‌ویژه وب، روند انتشار اطلاعات در قالب الکترونیکی رشدی تصاعدی یافته است. بر طبق آمار گروه Cyveillance، تا نیمه دوم سال 2000 میلادی بیش از 1/2 میلیارد صفحه اطلاعات برروی وب موجود بوده و نرخ رشد انفجاری صفحات وب 7 میلیون صفحه در روز بوده است (2000 ،Pasore). امروزه موتور کاوشی مثل گوگل ادعا می‌کند که تا تاریخ چهارم فوریه 2005 بالغ بر 8.058.044.651 صفحه وبی را نمایه کرده است (2005Google,). از آنجا که مجلات علمی، به‌ویژه مجلات الکترونیکی، یکی از ابزارهای مهم برای دستیابی سریع کاربران نهایی و محققین به طرح‌ها و پژوهش‌های انجام‌یافته است، دستیابی پژوهشگران به مطالب و اطلاعات منتشرشده در این نوع از مجلات اهمیت فراوانی دارد. استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات مجلات الکترونیکی یکی از روش‌هایی است که می‌تواند در شناسایی مجلات الکترونیکی و درنتیجه نمایه‌شدن مطالب و مقالات آنها در موتورهای کاوش و درنتیجه بازیابی آنها نقش به‌سزایی داشته باشد.
عمده جستجوی اطلاعات در اینترنت، به‌ویژه وب، ازطریق موتورهای کاوش انجام می‌گیرد. صرف‌نظر از روش‌های مختلفی که موتورهای کاوش برای رتبه‌بندی و ارائه نتایج حاصل از جستجو در رابط کاربر خود به‌کار می‌گیرند، اغلب دارای بخشی به نام خزنده هستند که با جستجوی منظم و زمان‌مند در سایت‌های رایانه‌ای، اطلاعات را گردآوری و نمایه می‌کنند. استفاده از ابربرچسب‌ها در هنگام طراحی صفحات وبی مجلات الکترونیکی باعث تسریع شناسایی مجلات ازسوی موتورهای کاوش و نمایه صحیح و مناسب مقالات آنها در این ابزارها خواهد شد.
باعنایت به اهمیت مجلات الکترونیکی، انتشار این مجلات به زبان فارسی نیز درحال افزایش است. استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی مجلات الکترونیکی فارسی می‌تواند نمایه‌شدن آنها در نمایه‌های موتورهای کاوش را تسهیل نموده و نیز باعث تسهیل دسترسی به مقالات منتشر شده در این مجلات ازطریق جستجو در اینترنت شود. از آنجا که تاکنون تحقیقی در زمینه استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی انجام نشده است تا نشان دهد که تا چه اندازه در طراحی صفحات این مجلات از ابربرچسب‌ها استفاده شده و میزان استفاده از هر ابربرچسب چقدر است، این تحقیق بر آن است تا میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات مجلات الکترونیکی منتشرشده به زبان فارسی را مورد‌ارزیابی قرار داده و میزان استفاده از ابربرچسب‌ها، انواع ابربرچسب‌های مورداستفاده و ابربرچسب‌های پر استفاده و کم‌استفاده را مشخص نماید.

اهداف پژوهش
هدف از پژوهش حاضر آن است تا با بررسی صفحات طراحی‌شده مجلات الکترونیکی به زبان فارسی، میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در آنها را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد. همچنین تعیین انواع ابربرچسب‌های مورداستفاده و نیز مهم‌ترین آنها از دیگر اهداف این پژوهش خواهد بود.

سوالات پژوهش
سوالات مطرح در این پژوهش عبارتند از:
1. چه تعداد از مجلات الکترونیکی فارسی از ابربرچسب در طراحی صفحات خود استفاده کرده‌اند؟
2. پُراستفاده‌ترین و کم‌استفاده‌ترین ابربرچسب‌ها در طراحی مجلات الکترونیکی فارسی کدام‌ها هستند؟
3. فراوانی استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی براساس نام دامنه در چه وضعیتی قرار دارد؟
4. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی دولتی بیشتر است یا در مجلات الکترونیکی خصوصی؟
5. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی منتشر‌شده در داخل کشور بیشتر است یا منتشر شده در خارج از کشور؟
6. وضعیت استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی براساس دوره نشر (ماهنامه، فصلنامه و ...) آنها چگونه است؟
7. آیا رده کلی موضوعی مجلات الکترونیکی در وضعیت استفاده از ابربرچسب‌ها تاثیری داشته‌اند یا خیر؟
روش انجام پژوهش
از آنجا که در این پژوهش بر گردآوری، دسته‌بندی و مقایسه اطلاعات مربوط به استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی تکیه می‌شود، از روش پیمایشی، نوع کاربردی، برای انجام پژوهش استفاده خواهد شد.
جامعه پژوهش
کل مجلات الکترونیکی علمی منتشرشده فارسی بر روی وب، جامعه پژوهشی این تحقیق را تشکیل می‌دهند. از آنجا که هیچ فهرستی (چه الکترونیکی و چه چاپی) از مجلات علمی الکترونیکی فارسی وجود ندارد، در نتیجه با جستجو در موتورهای کاوش مختلف براساس کلیدواژه‌هایی چون "نشریه"، "مجله"، "هفته‌نامه"، "ماهنامه"، "فصلنامه"، "مجله الکترونیکی" و ... ، ردگیری نشانی‌ برخی سایت‌ها، استفاده از بخش تبلیغات یا آگهی‌های برخی از سایت‌های فارسی و نیز موتورهای جستجوی فارسی مثل گوگل ، ایران‌هو، پارسیک و غیره تعداد 458 نشانی‌ به‌دست آمد. پس از بررسی هر یک از نشانی‌‌ها و حذف موارد قطع‌شده، به‌دلایل زیر بسیاری از نشانی‌‌ها از بررسی حذف شدند:
نشانی‌‌هایی که علی‌رغم عنوان آنها که به‌نظر می‌رسید مجله الکترونیکی باشند اما پس از بررسی خبرنامه، سایت یا روزنامه بوده‌اند.
بولتن‌های خبری سازمان‌هایی که صرفاً جنبه خبری داشته‌اند.
3. نشانی‌‌هایی که صرفاً تبلیغ مجله چاپی بوده و جز معرفی مجله، اطلاعات دیگری را ارائه نداده‌اند.
به‌طور کلی در این تحقیق مواردی به‌عنوان مجله الکترونیکی فارسی موردارزیابی قرار گرفته‌اند که: 1) به زبان فارسی منتشر شده باشند؛ 2) به‌صورت پی‌آیند و در دوره زمانی مشخص منتشر می‌شدند (یا لااقل در یک دوره زمانی منتشر شده و از انتشار بازمانده‌اند)؛ 3) در قالب مجموعه‌ای از مقالات مستقل با نویسندگان مشخص منتشر شده‌اند. پس از بررسی هریک از نشانی‌‌ها و حذف موارد پیش‌‌گفته تعداد 97 مجله الکترونیکی فارسی به‌دست آمد که جامعه پژوهش در این تحقیق را شکل می‌دهند.

روش گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها
اطلاعات مورد‌نیاز ازطریق تهیه "سیاهه وارسی" گردآوری شدند. اطلاعات مربوط به ابربرچسب‌ها از فایل‌های source مربوط به صفحات اولیه مجلات الکترونیکی در مرورگر اینترنت اکسپلورر و صفحه اول مقالات آنها استخراج شدند. یعنی با کلیک سمت راست بر روی صفحات موردنظر، از فهرست نمایش داده‌شده، گزینه view source انتخاب شد. سپس از اطلاعاتی که دربالای صفحه و بین برچسب‌های و Head> قرار داشتند، ابربرچسب‌ها استخراج و در سیاهه وارسی وارد شدند. لازم به یادآوری است که سیاهه مورد اشاره با مراجعه به منابع تخصصی مختلف و نیز تجربیات نگارندگان در حوزه ابربرچسب‌ها تهیه و تدوین شده است. ابتدا فهرستی از ابربرچسب‌های عمومی گردآوری و به‌صورت سیاهه وارسی تدوین شد. سپس، با مراجعه به تعدادی از مجلات الکترونیکی فارسی و نیز مجلات الکترونیکی لاتین و مشاهده فایل source آنها، سیاهه وارسی تکمیل و نهایی شده است. درنهایت، برای هر یک از مجلات الکترونیکی فارسی (جامعه پژوهش) یک سیاهه وارسی تکمیل شد.
نتیجه این بررسی نشان داد که در طراحی صفحات مجلات الکترونیکی فارسی مجموعاً از 15 ابربرچسب استفاده شده بود. از این تعداد، فقط ابربرچسب‌هایی مورد ارزیابی قرار گرفتند که استفاده از آنها در طراحی صفحات مجله الکترونیکی اهمیت داشته‌اند. یعنی باعث شناسایی هرچه بیشتر مجله، مقالات، نویسندگان و سایر اطلاعات کتابشناختی و محتوای مجله برای موتورهای کاوش می‌شده‌اند. درنتیجه، 3 ابربرچسب (Ms. Locale, Progid, Microsoft ) که غیر مرتبط موضوع پژوهش بوده‌اند از این بررسی حذف شدند.
اطلاعات خام از سیاهه وارسی استخراج و براساس اهداف پژوهش دسته‌بندی شدند. برای تحلیل این داده‌ها از نرم‌افزار SPSS نگارش 5/11 استفاده شده است.
تجزیه و تحلیل داده‌ها
به‌منظور نتیجه‌گیری بهتر و در راستای دستیابی به اهداف موردنظر در این پژوهش، دست‌آوردهای پژوهشی براساس اهداف پژوهش دسته‌بندی می‌شوند.

1. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها
میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی در جدول شماره 1 ارائه شده است. با مراجعه به جدول مشخص می‌شود که ابربرچسبِ نویسه (Charset)، با استفاده از آن در 90 از 97 مجله الکترونیکی فارسی (8/92%) در رتبه اول و ابربرچسب کلیدواژه (keyword) با فراوانی استفاده در 57 (8/58 %) مجله الکترونیکی در رتبه دوم قرار دارد. یکی از دلایل استفاده بالا از ابربرچسب Charset آن است که اغلب طراحان مجلات الکترونیکی فارسی، از برنامه‌هایی چون FrontPage برای طراحی صفحات وب استفاده کرده‌اند (با مشاهده روش استفاده از ابربرچسب‌ها، محل قرارگیری و نیز علائمی که برنامه‌های نگارش صفحات وبی بر روی فایل source برجای می‌‌گذارند می‌توان به این مسئله پی‌برد). این برنامه‌ها به‌طور خودکار برخی از ابربرچسب‌ها مثل ابربرچسب Title را به صفحات طراحی شده اختصاص می‌دهند.
جدول شماره 1. فراوانی و درصد استفاده از ابربرچسب‌ها در 97 مجله الکترونیکی فارسی
ابربرچسب‌ها فراوانی استفاده درصد
title 6 2/6 %
Keyword 57 8/58 %
Description 55 7/56 %
Category 49 5/50 %
Language 17 5/17 %
Charset 90 8/92 %
Generator 20 6/20 %
author 7 2/7 %
Originator 3 1/3 %
copyright 0 0 %
headline 0 0 %
Developer 2 1/2 %
جمع 9/26

باید یادآور شد که امروزه بسیاری از طراحان صفحات وب، برای طراحی از برنامه‌هایی مانند front page استفاده می‌کنند. این برنامه‌ها به نویسنده صفحه وب اجازه می‌دهند تا با حداقل دانش درباره زبان HTML صفحه دلخواه خود را طراحی نمایند. برنامه‌هایی از این دست را WYSIWYG می‌گویند. یک WYSIWYG برنامه‌ای است که به فرد اجازه می‌دهد تا بر روی صفحه نمایشگر رایانه آنچه که قرار است در قالب چاپ ارائه شود را ببیند (2004، WYSIWYG). یعنی هم‌زمان با طراحی صفحه، نمونه نهایی شده صفحه کاملاً قابل مشاهده است. این برنامه‌ها برخی از ابربرچسب‌ها مثل Charset را نیز به صفحه وبی طراحی شده اختصاص می‌دهند.
اهمیت استفاده از کلیدواژه برای بیان محتوای اطلاعاتی منابع اطلاعاتی، ازجمله مجلات الکترونیکی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بنابراین، استفاده از این ابربرچسب بیانگر میزان بالای آگاهی طراحان صفحات مجلات الکترونیکی فارسی از اهمیت استفاده از این ابربرچسب‌ است. نکته قابل ذکر آنکه، ابربرچسب کلیدواژه ازجمله برچسب‌هایی نیست که در اثر استفاده از برنامه‌های طراحی صفحات وب به‌صورت خودکار در صفحه طراحی‌شده مورداستفاده قرار گیرد.
کمترین استفاده از ابربرچسب‌ها، به دو ابربرچسب حق مولف (copyright) و خط شناسه (headline) تعلق دارد که علی‌رغم اهمیت، در هیچ‌یک از مجلات الکترونیکی فارسی مورداستفاده قرار نگرفته است. در 90 درصد مجلات الکترونیکی فارسی حداقل از یک ابربرچسب استفاده شده است. برای عدم استفاده از ابربرچسب حق مؤلف (copyright) در مجلات الکترونیکی فارسی دو دلیل عمده را می‌توان برشمرد: 1) عدم توجه و یا عدم آگاهی طراحان مجلات الکترونیکی فارسی به اهمیت استفاده از این ابربرچسب در طراحی صفحات مجله؛ 2) مشخص نبودن قانون حق مؤلف برای منابع الکترونیکی در کشور. در کشور ما هنوز مسئلت مالکیت معنوی جایگاه واقعی خود را نیافته و نقض حق مؤلف، معضلی بزرگ محسوب می‌شود. از آنجا که ایران در سطح بین‌المللی نیز حق مؤلف را رعایت نمی‌کند هنوز هیچ مرجع و نهادی خود را موظف به بررسی این حق نمی‌نماید. وضعیت رعایت حق مؤلف در منابع الکترونیکی از این نیز بدتر است. اخیراً برای استفاده از منابع الکترونیکی و حقوق مؤلف آنها، قانونی به تصویب رسیده است (لعلی، 1382).
علت استفاده‌نکردن از ابربرچسب Headline در مجلات الکترونیکی فارسی آن است که اغلب این ابربرچسب را با ابربرچسب Title یکی می‌پندارند و فقط از یکی از آنها استفاده می‌کنند. درصورتی که ابربرچسب Title ناظر بر عنوان بخش، قسمت و یا مقاله است، درحالی‌که در Headline عنوان کلی یا اصلی مطلب یا مجله ارائه می‌شود (سولیوان، 2002).
روی‌هم‌رفته، مجلات الکترونیکی فارسی در طراحی صفحات وبی خود 9/26 درصد از ابربرچسب‌ها استفاده کرده‌اند.
پیروی از روش صحیح استفاده از این ابربرچسب‌ها (استاندارد استفاده) و اینکه آیا طراحان صفحات وبی مجلات الکترونیکی فارسی، محتوای اطلاعاتی مناسب با عملکرد ابربرچسب را در آن قرار داده‌اند یا خیر، موضوع دیگری است که از حوزه این پژوهش خارج است.
2. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس نام دامنه
جدول شماره2. فراوانی و درصد توزیع مجلات الکترونیکی فارسی برساس نام دامنه

نام دامنه فراوانی درصد
(شبکه ای)net 54 7/55
(دانشگاهی)ac 11 3/11
(سازمانی)org 10 3/10
(تجاری)com 18 6/18
(دولتی)gov 3 1/3
(شرکتی)co 1 1
جمع 97 100

در جدول شماره 2 فراوانی و درصد توزیع مجلات الکترونیکی فارسی براساس نام دامنه آنها ارائه شده است. همانطور که از جدول استنباط می‌شود، مجلات الکترونیکی با نام دامنه شبکه‌ای (net) بیشترین فراوانی را به‌خود اختصاص داده‌اند (7/55 درصد). شاید دلیل این امر آن باشد که ثبت‌کنندگان این نام دامنه اغلب متخصصان و برنامه‌نویسان رایانه و شبکه هستند و از این رو نسبت به اهمیت استفاده از ابربرچسب‌ها آگاهی بیشتری دارند. مجلاتی با نام‌های دامنه تجاری (com) 6/18 درصد، دانشگاهی (ac) 3/11 درصد، سازمانی (org) 3/10 درصد، دولتی (gov) 1/3 درصد و شرکتی (co) 1 درصد، به ترتیب در رده‌های بعدی قرار می‌گیرند. مجلات الکترونیکی با نام دامنه شرکتی (co) کمترین فراوانی را به خود اختصاص داده‌اند.
نکته‌ای که در اینجا باید یادآور شد آن است که اغلب براساس نام‌های دامنه نمی‌توان استدلال صحیحی را ارائه داد و آن‌طور که در جدول فوق آمده است، مثلا ادعا نمود که مجلات الکترونیکی با نام‌های دامنه com، همه مجلاتی تجاری هستند زیرا ثبت ناصیح نام‌های دامنه ازسوی مراکز، اغلب امر معمولی است. درنتیجه براساس جدول فوق، گرچه نام دامنه net بیشترین فراوانی را به‌خود اختصاص داده است اما این امر به معنی آن نیست که شماری از مجلات با این نام دامنه، دولتی، دانشگاهی یا سازمانی نباشند.
میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی، براساس نام دامنه آنها در جدول شماره 3 ارائه شده است. همان‌طور که در جدول مشاهده می‌شود، نام دامنه شبکه‌ای (net) درمجموع با 83/20 درصد، بیشتر از سایر نام‌های دامنه در طراحی صفحات مجلات الکترونیکی از ابربرچسب‌ها استفاده کرده‌ است. نام دامنه تجاری (com) از این نظر در ردیف دوم قرار دارد (3/16 درصد). استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلاتی که نام دامنه شرکتی (co) داشته‌اند (با 08/0 درصد)، کمتر از سایر نام‌های دامنه بوده است.
می‌توان گفت که تقریباً اغلب ثبت‌کنندگان نام‌های دامنه .net، .com و .co را ماهیتاً بخش خصوصی شکل می‌دهند. سایر نام‌های دامنه یعنی .ac, .gov و .org نام‌های دامنه‌ای هستند که بیشتر ثبت‌کنندگان آنها را بخش‌ها و سازمان‌های دولتی شکل می‌دهند. نتیجه آنکه بخش خصوصی به نسبت بخش دولتی در طراحی صفحات مجله الکترونیکی، از ابربرچسب‌ها استفاده بیشتری برده است. علت این امر آن است که بخش خصوصی به‌علت توجه بیشتر به مسائل مالی و تجاری همواره درصدد است تا هر چه بیشتر مجله الکترونیکی خود را تبلیغ نموده و آن را به عموم مردم معرفی نماید. استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وب یکی از روش‌‌ها برای شناساندن و قابل‌جستجو کردن مجله الکترونیکی است.
جدول شماره 3. درصد استفاده از ابربرچسب‌ها در 97 مجله الکترونیکی فارسی

ابربرچسب

نام
دامنه Title Key word description category language Char set Generator author originator Copy right Head line Developer درصد
net 0 5/51 5/51 5/50 1/3 6/52 1 1 0 0 0 0 83/20
Ac 4/5 1/3 1/2 0 2/6 3/11 2/5 1/3 0 0 0 0 91/2
Org 0 1 1 0 1/3 2/8 2/5 1/3 0 0 0 0 75/1
Com 1 1/3 1/2 0 1/4 5/16 2/7 0 1/3 0 0 1/2 3/16
Gov 0 0 0 0 1 1/3 1/2 0 0 0 0 0 5/ 0
Co 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 08/0

3. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس نوع مجله
در جدول شماره 4 توزیع فراوانی مجلات الکترونیکی فارسی براساس نوع مجله ارائه شده است.
جدول شماره 4. توزیع فراوانی و درصد مجلات الکترونیکی فارسی براساس نوع مجله
نوع مجله فراوانی درصد
شرکت های خصوصی 22 7/22

شرکت‌های دولتی 68 1/70

اشخاص حقیقی 7 2/7

جمع 97 100

با مراجعه به اطلاعات ارائه‌شده در بخش مشخصات، نشانی‌ و درصورت ضرورت سایر بخش‌های مجلات الکترونیکی، و نیز براساس آشنایی شخصی با برخی از سازمان‌ها یا افراد منتشرکننده این مجلات، مجلات الکترونیکی فارسی براساس نهادهای منتشرکننده آنها به سه دسته شرکت‌های خصوصی، شرکت‌های دولتی و اشخاص حقیقی دسته‌بندی شده‌اند . همانطور که مشاهده می‌شود، مجلاتی که ازسوی بخش دولتی منتشر می‌شوند بیشترین فراوانی (68 مجله با 1/70 درصد) را به خود اختصاص داده‌اند، درصورتی‌که براساس نام دامنه، نام دامنه دولتی (gov) فقط 1/3 درصد مجلات الکترونیکی فارسی را تشکیل می‌داده‌اند. همانطور که قبلاً نیز اشاره شد، این امر بیانگر استفاده نابجا از نام‌های دامنه برای ثبت سایت‌های مجلات الکترونیکی فارسی است.
شرکت‌ها یا سازمان‌های خصوصی با فراوانی 7/22 درصد در رده دوم و افراد/سارمان‌های خصوصی با فراوانی 2/7 دصد در رده سوم قرار دارند.

4. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس محل نشر (داخلی و خارجی)
از 97 مجله الکترونیکی مورد بررسی، 86 مجله از داخل کشور و 11 مجله از خارج از کشور بر روی وب قرار گرفته اند. برای تعیین محل نشر مجلات الکترونیکی فارسی، به بخش‌های مختلف مجله، ازجمله مشخصات مجله، مقدمه، صفحات مربوط به نشانی‌ تماس و غیره مراجعه شده است.
جدول شماره 5. توزیع فراوانی و درصد مجلات الکترونیکی فارسی براساس نوع مجله
مجلات
ابربرچسب‌ها نشر در داخل کشور نشر در خارج از کشور جمع کل
فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد
title 5 8/5 1 1/9 6 2/6
Keyword 52 5/60 5 5/45 57 8/58
Description 51 3/59 4 4/36 55 7/56
Category 47 7/54 2 2/18 49 5/50
Language 13 1/15 4 4/36 17 5/17
charset 81 2/94 9 8/81 90 8/92
Generator 16 6/18 4 4/36 20 6/20
author 6 7 1 1/9 7 2/7
Originator 3 5/3 0 0 3 1/3
copyright 0 0 0 0 0 0
headline 0 0 0 0 0 0
Developer 2 3/2 0 0 2 1/2
جمع 75/26 37/22

در جدول شماره 5 میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسیِ منتشره‌شده در داخل کشور و نیز خارج از کشور ارائه شده است. همانطور که از جدول استنتاج می‌شود، از 86 مجله الکترونیکی منتشرشده در داخل کشور به‌ترتیب از ابربرچسب‌های charset (2/94 درصد)، keyword (5/60 درصد) و description (3/59) بیشتر از سایر ابربرچسب‌ها استفاده کشده است. در طراحی صفحات وبی مجلات الکترونیکی فارسی منتشرشده در داخل کشور، از دو ابربرچسب headline و copyright هیچ استفاده‌ای نشده است.
از 11 مجله الکترونیکی فارسی که در خارج از کشور منتشر شده‌اند، به‌ترتیب ابربرچسب‌های charset با فراوانی 8/81 درصد و keyword با فراوانی5/45 درصد، بیشتر از سایر ابربرچسب‌ها مورداستفاده قرار گرفته‌اند. ابربرچسب‌هایgenerator, language و description با فراوانی 4/36 درصد در مرتبه سوم قرار دارند. از ابربرچسب‌های originator, copyright, headline و developer نیز استفاده نشده است.
به طور کلی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وبی مجلات الکترونیکی فارسی منتشرشده در داخل کشور 75/26 درصد و در مجلات الکترونیکی فارسی منتشرشده در خارج از کشور 37/22 درصد بوده است. نتیجه آنکه میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی منتشرشده در داخل کشور بیشتر از نمونه‌های خارجی خود بوده است. علت استفاده بیشتر از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی منتشر شده در داخل کشور به نسبت مجلات الکترونیکی فارسی منتشر شده در خارج عبارتند از: الف) تعداد زیاد مجلات الکترونیکی منتشر شده‌ از داخل کشور (86 در برابر 11 مجله) ؛ ب) آگاهی بیشتر طراحان صفحات مجلات الکترونیکی داخل کشور نسبت به ضرورت استفاده از ابربرچسب‌ها به نسبت طراحان صفحات در خارج از کشور. استفاده بیشتر از دو ابربرچسب keyword و description – که ازجمله ابربرچسب‌های مهم به‌شمار می‌آیند و به‌طور خودکار به صفحه اختصاص نمی‌یابند - در مجلات الکترونیکی فارسی داخلی به نسبت مجلات الکترونیکی فارسی خارجی موید این نکته است.
5. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس دوره انتشار مجلات الکترونیکی فارسی
در جدول شماره 6 توزیع مجلات الکترونیکی فارسی براساس دوره انتشار آنها ارائه شده است.

جدول شماره 6. توزیع فراوانی مجلات الکترونیکی فارسی براساس دوره انتشار
دوره انتشار فراوانی درصد
هفتگی 3 1/3
دو هفته یک بار 2 1/2
ماهانه 26 8/26
دو ماه یک بار 4 1/4
فصلی 40 2/41
نامشخص 22 7/22
جمع 97 100

همان‌طور که در جدول 6 مشاهده می‌شود، از 97 مجله الکترونیکی فارسی، بیشترین آنها به‌صورت فصلی (40 مجله) منتشر شده‌اند. مجلاتی که به‌صورت ماهانه انتشار یافته‌اند (26 مجله) در رده دوم قرار دارند. دوره انشار 22 مجله الکترونیکی نیز مشخص نشده است.
در جدول شماره 7 میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس دوره انتشار مجلات ارائه شده است.
جدول شماره 7. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در 97 مجله الکترونیکی فارسی براساس دوره انتشار
دوره انتشار
ابربرچسب‌ها هفتگی دوهفته‌یکبار ماهنامه دو ماه یکبار فصلنامه نامشخص جمع کل
فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد
title 0(3) 0 0(2) 0 0(26) 0 0(4) 0 2(40) 5 4(22) 2/18 6 2/6
Keyword 1(3) 3/33 0(2) 0 14(26) 8/53 3(4) 75 28(40) 70 11(22) 50 57 8/58
Description 1(3) 3/33 0 (2) 0 13(26) 50 3(4) 75 28(40) 70 10(22) 5/45 55 7/56
Category 1(3) 3/33 0(2) 0 12(26) 2/46 2(4) 50 26(40) 65 8(22) 4/36 49 5/50
Language 0(3) 0 2(2) 100 1(26) 8/3 2(4) 50 4(40) 10 8(22) 4/36 17 5/17
charset 3(3) 100 2(2) 100 24(26) 3/92 4(4) 100 37(40) 5/92 20(22) 9/90 90 8/92
Generator 0(3) 0 2(2) 100 5(26) 2/19 2(4) 50 9(40) 5/22 2(22) 1/9 20 6/20
author 0(3) 0 0(2) 0 2(26) 7/7 1(4) 25 2(40) 5 2(22) 1/9 7 2/7
Originator 0(3) 0 0(2) 0 2(26) 7/7 0(4) 0 1(40) 5/2 0(22) 0 3 1/3
Copyright 0(3) 0 0(2) 0 0(26) 0 0(4) 0 0(40) 0 0(22) 0 0 0
headline 0(3) 0 0(2) 0 0(26) 0 0(4) 0 0(40) 0 0(22) 0 0 0
Developer 1(3) 3/33 0(2) 0 0(26) 0 0(4) 0 0(40) 0 1(22) 5/4 2 1/2
جمع 43/19 25 39/23 42/35 54/28 25 11/26

* توجه: اعداد داخل پرانتز بیانگر تعداد کل مجلات الکترونیکی در دوره انتشار موردنظر است.
همان‌طور که در جدول مشاهده می‌شود، مجلات الکترونیکی فارسی که به‌صورت دوماه یک بار منتشر می‌شوند بیشتر از سایر دوره‌های انتشار (با فراوانی 42/35 درصد) از ابربرچسب در طراحی صفحات وبی آنها استفاده شده است. مجلات الکترونیکی فارسی با دوره انتشار فصلی (با فراوانی 54/28 درصد) از نظر استفاده از ابربرچسب‌ها در ردیف دوم قرار گرفته‌اند. مجلاتی با دوره انتشار دوره دو هفته یک بار و نامشخص (هر یک با فراوانی 25 درصد) در رده بعدی قرار دارند. مجلات الکترونیکی فارسی که به‌صورت هفتگی منتشر می‌شوند نسبت به سایر دوره‌های انتشار از ابربرچسب‌های کمتری در طراحی صفحات آنها استفاده شده است.
با دقت در جدول شماره 7 می‌توان دریافت که استفاده از ابربرچسب‌هایcharset, description keyword و category، در بین دوره‌های مختلف انتشار مجلات نیز از بالاترین فراوانی استفاده برخوردار است.
6. میزان استفاده از ابربرچسب‌ها براساس موضوع
برای بررسی میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در مجلات الکترونیکی فارسی براساس رده‌های موضوعی، رده‌بندی دهدهی دیویی به‌عنوان مبنای دسته‌بندی موضوعی موردتوجه قرار گرفت. درنتیجه، مجلات براساس ده رده کلی دیویی دسته‌بندی شدند. پس از دسته‌بندی موضوعی مجلات الکترونیکی و با توجه به اینکه در موضوع کلی "زبان" مجله‌ای وجود نداشت و نیز به‌منظور بررسی وضعیت استفاده از ابربرچسب‌ها در رده موضوعی کتابداری و اطلاع‌رسانی به‌طور خاص، مجلات الکترونیکی فارسی در حوزه موضوعی کتابداری به‌صورت مستقل و با عنوان موضوع کلی "کتابداری" مورد‌ارزیابی قرار گرفته‌اند. نتایج حاصل از این بررسی در جدول شماره 8 ارائه شده است.
با مراجعه به جدول می‌توان دریافت که جز در یک حوزه موضوعی (حوزه موضوعی هنرها با فراوانی 33/8 درصد)، در سایر موضوعات میزان استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وبی مجلات الکترونیکی بین حدود 20 تا 30 درصد است. بالاترین درصد استفاده از ابربرچسب به دو رده موضوعی "تاریخ" و "فلسفه" تعلق دارد که هر یک 33/33 درصد از ابربرچسب‌ها در طراحی مجلات الکترونیکی آن حوزه بهره گرفته‌اند. رده موضوعی "مذهب" با 01/31 درصد و رده موضوعی " علوم کاربردی" با 62/23 درصد، به‌ترتیب در رده‌های دوم و سوم قرار دارند. مجلات الکترونیکی در حوزه موضوعی کتابداری و اطلاع‌رسانی، از نظر استفاده از ابربرچسب‌ها در رده ششم جدول قرار دارند (فراوانی 44/19 درصد).
همانطور که مشاهده می‌شود، مجلات الکترونیکی فارسی منتشر شده در هیچ یک از حوزه‌های مختلف علوم نتوانسته‌اند حداقل امتیاز لازم برای ارائه ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات خود را کسب نمایند (همگی زیر 50 درصد قرار دارند). تقریباً در همه حوزه‌های علمی، استفاده از ابربرچسب‌ها در طراحی صفحات وب در مجلات الکترونیکی در یک سطح قرار دارند و از این نظر تفاوتی بین رشته‌های موضوعی مختلف و استفاده از ابربرچسب وجود ندارد. دلیل این امر را می‌توان به‌صورت زیر خلاصه کرد: 1 ) طراحی و تولید مجلات الکترونیکی در همه حوزه‌های موضوعی، مبحثی جدید است و در هیچ یک از رشته‌ها و موضوعات علمی در کشور، مجله الکترونیکی جدی گرفته نشده است. 2) به‌علت فقدان دانش لازم برای طراحی صفحات وب در تولید‌کنندگان مجلات الکترونیکی فارسی در رشته‌های مختلف علوم، وظیفه طراحی صفحات در اغلب این مجلات به متخصصین رایانه سپرده شده است. این متخصصین غالباً با استفاده از برنامه‌های خاص – اغلب Front page - این صفحات را طراحی کرده‌اند. استفاده تقریباً مشابه از ابربرچسب‌ها و نیز نزدیکی رتبه کلی این مجلات در استفاده از ابربرچسب‌ها مؤید این نکته است.
نکته قابل توجه آنکه مجلات الکترونیکی منتشر شده در حوزه علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی نیز از نظر رعایت برچسب هیچ برتری بر سایر موضوعات علوم ندارند. علت این امر، همان دو نکته‌ای است که در سطر فوق به آنها اشاره شده است.
ابربرچسب ها
موضوعات
کلیات کتابداری فلسفه مذهب ع اجتماعی ع طبیعی ع کاربردی هنرها ادبیات تاریخ
فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی درصد
title 0(2) 0 2(6) 3/33 0(1) 0 0(36) 0 2(37) 4/5 0(1) 0 1(6) 7/16 1(1) 100 0(5) 0 0(2) 0
keyword 1(2) 50 0(6) 0 1(1) 100 31(36) 1/86 19(27) 4/51 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 3(5) 60 1(2) 50
description 1(2) 50 0(6) 0 1(1) 100 31(36) 1/86 18(27) 6/48 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 2(5) 40 1(2) 50
category 1(2) 50 0(6) 0 1(1) 100 29(36) 6/80 16(27) 2/43 0(1) 0 0 (6) 0 0(1) 0 1(5) 20 1(2) 50
language 0(2) 0 2(6) 3/33 0(1) 0 4(36) 1/11 7(27) 9/18 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 2(5) 40 1(2) 50
charset 2(2) 100 6(6) 100 1(1) 100 34(36) 4/94 34(27) 9/19 1(1) 100 6(6) 100 0(1) 0 4(5) 80 (2)2 100
generator 0(2) 0 3(6) 50 0(1) 0 3(36) 3/8 6(27) 2/16 1(1) 100 5(6) 3/83 0(1) 0 1(5) 20 1(2) 50
author 0(2) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 2(36) 6/5 1(27) 7/2 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 1(5) 20 1(2) 50
originator 0(2) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(36) 0 2(27) 4/5 0(1) 0 1(6) 7/16 0(1) 0 0(5) 0 0(2) 0
copyrigh 0(2) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(36) 0 0(27) 0 0(1) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(5) 0 0(2) 0
headline 0(2) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(36) 0 0(27) 0 0(1) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(5) 0 0(2) 0
developer 0(2) 0 0(6) 0 0(1) 0 (36)0 0 2(27) 4/5 0(1) 0 0(6) 0 0(1) 0 0(5) 0 0(2) 0
جمع 83/20 44/19 33/33 01/31 09/18 66/16 62/23 33/8 33/23 33/33
جدول شماره 8. توزیع فراوانی اس