اتحاد و همدلي در فرهنگ اسلامي


صفحه اصلی » مقالات فرهنگی » آرشیو مقالات -'- اتحاد و همدلی در فرهنگ اسلامی -'- حجة‏الاسلام والمسلمین محمد محمّدی اشتهاردی پیش سخندر میان قاموس‏ها، گلواژه‏ای كه در رأس برترین‏ها قرار دارد، و بسیار جاذب، دلگشا و زیباست، واژه وحدت و اتّحاد است. اتّحاد، نخ تسبیحی است كه مهره‏ها را در كنار هم نگه می‏دارد، و ارتباط منظّمی بین آن‏ها برقرار می‏سازد، و آن‏ها را از پراكندگی و دورافتادگی و گم شدن حفظ می‏كند؛ اگر آن نخ پاره شود، انسجام مهره‏ها گسسته شده، و هر كدام به جایی فرو خواهد افتاد.وحدت عامل مهمّ حركت بخش برای انقلاب‏ها بوده، و انسان‏ها را در گذر پیشرفت به سوی پیروزی‏ها، از دست اندازها و گردنه‏های صعب العبور، عبور می‏دهد، به ناتوانی‏ها توان بخشیده، و دشواری‏ها را آسان می‏كند و ناممكن‏ها را ممكن می‏سازد.نقش سازنده و توان‏بخش اتّحاد در پیروزی انقلاب اسلامی در حدّی بود كه برای همگان روشن گردید كه در میان عوامل پیروزی، سه عامل در رأس عوامل قرار داشت كه عبارت‏اند از: «اسلام ناب، مسأله رهبری و مسأله اتّحاد.» آری اهمیّت وحدت و انسجام به قدری است كه در كنار اسلام ناب، و مقام رهبری (ولایت) می‏درخشد، و از آن به عنوان عامل مهم پیروزی یاد می‏شود.اصولاً نمی‏توان بین اسلام و رهبری اسلامی با مسأله وحدت، جدایی فرض كرد، چرا كه اسلام منهای وحدت، و یا ولایت منهای وحدت، هم چون شیر مثنوی است كه چنین شیری را خدا نیافریده است.بر همین اساس امیرمؤمنان علی(ع) در سخنی مسأله رهبری اسلامی را چنین ترسیم كرده و می‏فرماید: «وَ مَكانُ القَیِّمِ بِالاَمْرِ مَكانُ النَّظامِ مِنَ الْخَرَزِ یَجْمَعُهُ وَ یَضُمُّهُ، فَاِنْ اِنْقَطَعَ النَّظامُ تَفَرَّقَ الْخَرَزُ وَ ذَهَبَ؛1 موقعیت رهبر اسلامی؛ همانند نخ تسبیحی است كه مهره‏ها را در نظام می‏كشد، و جمع كرده و ارتباط می‏بخشد، اگر آن نخ پاره شود، مهره‏ها پراكنده می‏شوند و هر كدام به جایی خواهد افتاد.»وحدت مسلمانان، توان آنان را در برابر دشمنان، صدها و هزارها برابر می‏كند، درست مانند سدهای بزرگی كه در نقاط مختلف جهان ساخته شده و مبدأ بزرگ‏ترین نیروهای صنعتی است، و سرزمین‏های وسیعی را زیر پوشش روشنایی و آبیاری قرار داده است، این قدرت عظیم چیزی جز نتیجه به هم پیوستن دانه‏های ناچیز باران نیست. بنابراین اتّحاد و انسجام دانه‏های باران باعث ایجاد سدهای عظیم با آن همه توانایی‏ها شده است. وقتی كه از دانه‏های باران در پرتو وحدت و به هم پیوستگی چنان آثار اعجازآمیز بروز كند، قطعا اتّحاد و انسجام مسلمانان آثار و بركات اعجاز آمیز بیش‏تری در پیشرفت اهداف عالی انسانی و جلوگیری از مقاصد غیر انسانی استعمار خواهد داشت و موجب سربلندی و عزّت و اقتدار بی‏نظیر خواهد شد. ارزش اتّحاد از دیدگاه قرآن حفظ وحدت در صدر اسلام، موجب انسجام و فشردگی مسلمانان شد، آن‏ها در پرتو همین همدلی و هماهنگی توانستند بر خیل دشمنان مختلف فائق آیند و به امتیازات فوق‏العاده دست یازند، چرا كه قرآن به آن‏ها فرموده بود: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمیعا وَ لا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللّهِ عَلَیْكُمْ اِذْ كُنْتُمْ اَعْداءً فَاَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِكُمْ فَاصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ اِخْوانا؛2 و همگی به ریسمان خدا (قرآن و اسلام و هرگونه وسیله رحمت) چنگ زنید و پراكنده نشوید، و نعمت خدا را بر خود به یاد آورید كه چگونه دشمن یكدیگر بودید، و او میان شما الفت ایجاد كرد، و به بركت نعمت او برادر شدید.»قرآن تفرقه و اختلاف را در ردیف عذاب‏های آسمانی عنوان كرده و می‏فرماید: «قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلی اَنْ یَبْعَثَ عَلَیْكُمْ عَذابا مِنْ فَوْقِكُمْ اَوْ مِنْ تَحْتِ اَرْجُلِكُمْ اَوْ یَلْبِسَكُمْ شِیَعا وَ یُذِیقَ بَعْضُكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ؛3 بگو خداوند قادر است كه از بالا یا از زیر پای شما، عذابی بر شما بفرستد، یا به صورت دسته‏های پراكنده شما را با هم بیامیزد، و طعم جنگ (و اختلاف) را به هر یك از شما به وسیله دیگری بچشاند.»قرآن به تفرقه افكنان هشدار داده و آنها را جدای از اسلام و دشمن مسلمانان معرّفی كرده و با قاطعیّت می‏فرماید: «اِنَّ الَّذینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ كانُوا شِیَعا لَسْتَ مِنْهُمْ فی شَی‏ءٍ اِنَّما اَمْرُهُمْ اِلَی اللّهِ؛4 همانا كسانی كه آیین خود را پراكنده ساختند، و به گروه‏های گوناگون تقسیم شدند، تو هیچ گونه رابطه‏ای با آن‏ها نداری، سر و كار آن‏ها تنها با خدا است.»قرآن؛ گروه گرایی و پراكندگی را از برنامه‏های مشركان دانسته، و مسلمانان را به شدّت از آن نهی كرده و به انسجام تحت پوشش توحید دعوت فرموده و با صراحت می‏فرماید: «وَ لاتَكونُوا مِنَ الْمُشْرِكینَ مِنَ الَّذینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ كانُوا شِیَعا؛5 از مشركین نباشید، از كسانی كه دین خود را پراكنده ساختند، و به دسته‏ها و گروه‏ها تقسیم شدند.» حفظ اتّحاد در بیان پیامبر(ص) و امامان(ع) در گفتار پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) با تعبیرهای جالب و عمیق به مسأله وحدت و برادری ترغیب شده و از هرگونه پراكندگی و تفرقه نهی گردیده است، و در بعضی از این موارد به دلیل آن نیز اشاره شده است، به عنوان نمونه، نظر شما را به چند گفتار از آن‏ها جلب می‏كنیم:پیامبر اكرم(ص) فرمود: «اَلْمُسْلِمُونَ یَدٌ عَلی مَنْ سَواهُمْ؛6 مسلمانان، یك دست (یك پارچه هم چون یك دست نیرومند) نسبت به بیگانگان هستند.»و نیز فرمود: «اَلْمُسْلِمُونَ كَالرَّجُلِ الْواحِدِ اذا اشْتَكی عُضْوٌ مِنْ اَعْضائهِ تَداعی لَهُ سائِر جَسَدِهِ؛7 مسلمانان نسبت به همدیگر هم چون یك مرد هستند كه هرگاه عضوی از اعضای او دردمند شود، اعضای دیگر او نیز احساس درد می‏كنند.»نظیر این مطلب با اندكی تفاوت از امام صادق(ع) نقل شده آن‏جا كه فرمود: «اَلْمُؤْمِنُ اَخُو الْمُؤْمِن كَالْجَسَدِ الْواحِدِ، اِنْ اِشْتَكی شَیْئا مِنْهُ وَجَدَ اَلَمَ ذلِكَ فی سائرِ جَسَدِهِ؛8 مؤمن برادر مؤمن است، مانند پیكری كه هرگاه عضوی از آن دردمند شود، اعضای دیگر هم احساس درد كند.»امیرمؤمنان علی(ع) در فرازی از یكی از خطبه‏هایش خطاب به مسلمانان چنین فرمود: «وَ اَلْزَمُوا السَّوادَ الاَعْظَمِ، فَاِنَّ یَدَاللّهِ مَعَ الْجَماعَةِ، وَ اِیّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ، فَاِنَّ الشّاذَّ مِنَ النّاسِ لِلشَّیْطانِ، كَما اَنَّ الشّاذَّ مِنَ الْغَنَمِ لِلذِّئْبِ؛9 به جمعیّت عظیم مسلمانان بپیوندید، كه دست خدا با جماعت است، و از پراكندگی دوری كنید كه انسانِ تنها بهره شیطان است، چنان كه گوسفند تك رو طعمه گرگ خواهد بود.»امام علی(ع) به قدری نسبت به گروهك خوارج كه موجب تفرقه در میان سپاه آن حضرت شدند و با شعارهای فریبنده برای خود دسته جدا كرده بودند، اظهار بیزاری می‏كند كه به دنبال سخن فوق می‏فرماید: «اَلا مَنْ دَعا اِلی هذَا الشِّعارِ فَاقْتُلُوهُ وَلَوْ كانَ تَحْتَ عِمامَتِی هذِهِ؛10 آگاه باشید! كسی كه به این شعار (اغواگر و تفرقه افكن خوارج) دعوت كند، گرچه در زیر عمامه من پناه آورده باشد، او را بكشید.»از این بیانات چنین استفاده می‏شود كه رعایت حفظ اتّحاد، ارزش بسیار عمیق و مهمی است كه پیامبر(ص) و امامان(ع) ما را به آن دعوت كرده‏اند، و به عكس گناه تفرقه افكنی و پراكندگی به قدری بزرگ است كه به منادیان و پدید آورندگان آن به شدّت هشدار داده شده، تا مسلمانان با اظهار تنفّر از آن‏ها و از هرگونه تفرقه‏افكنی، عوامل اختلاف را از جامعه خود طرد كرده و برای حفظ وحدت خود، از هیچ گونه كوششی دریغ ننمایند.امام خمینی منادی وحدت اسلامی حضرت امام خمینی ـ قدّس سرّه ـ همواره همه اقشار جامعه از شیعه و سنّی، از كرد، لر، ترك، بلوچ و فارس و عشایر با قومیّت‏های مختلف را به وحدت كلمه زیر پرچم توحید فرا می‏خواندند، و همین یكی از عوامل و راز و رمز بزرگ پیروزی انقلاب، و عبور از موانع و دست اندازها در مسیر تداوم انقلاب بود، و موجب حلّ بسیاری از مشكلات سیاسی، نظامی و فرهنگی شده، و نتایج درخشانی از آن عاید گردید.امام خمینی، این مطلب را چنین تبیین می‏كردند كه: «مسلمانان در مذاهب گوناگون، دشمنان مشترك دارند، آنان در عین آزادی عقیده و بیان و آزادی انتخاب مذهب بر اساس عقل و منطق، همه در زیر پرچم توحید و رسالت محمّد(ص) هم عقیده‏اند، و آیین مقدّس اسلام در جهان دشمنان بسیار دارد، مسلمانان باید برای حفظ اسلام و دست آوردهای آن، در برابر دشمنان، در یك صف باشند و با وفاق ملّی و انسجام مكتبی، از كیان و عظمت خود نگهبانی كنند، پر واضح است كه اگر آن‏ها در داخل جمعیّت خود به صورت گروه‏های پراكنده درآیند، دشمن استعمارگر از تفرقه آن‏ها سوء استفاده كرده، و به آن‏ها آسیب شدید می‏رساند، به عنوان مثال اگر مسلمانان در برابر اسرائیل كه دشمن شناخته شده و خون‏خوار اسلام و مسلمین است، یك پارچه و متّحد باشند، هرگز این مولود نامشروع امریكا نمی‏تواند به غصب و تجاوز خود ادامه دهد.وحدت اسلامی به این معنی نیست كه همه به طور اجبار از یك مذهبی پیروی كنند، بلكه به معنای اتّحاد و انسجام برای تحقق آرمان‏های جهانی و عمیق اسلام، و بیرون راندن دشمنان متجاوز و ضد اسلام است.»بر همین اساس امام خمینی ـ قدّس سرّه ـ همگان را به وحدت و انسجام با تعبیرات مختلف فرا می‏خواند، كه نمونه‏هایی از آن چنین بود:«با هم باشید، دست واحد باشید، و همه را دعوت به وحدت كنید، و بحمداللّه وحدت حاصل است، حفظ كنید این وحدت را. مادامی كه حفظ كنید شما وحدت خودتان را، خدا با شماست یَدُاللّه مَعَ الجَماعَةِ، وقتی اعتصام به حبل خدا كنید، خداوند با شما است.»«مسلمانان حاضر در مواقف كریمه(حجّ) از هر ملّت و مذهب كه هستند، باید به خوبی بدانند كه دشمن اصلی اسلام و قرآن كریم و پیامبر عظیم الشأن(ص)، ابرقدرت‏ها خصوصا امریكا و ولیده فاسدش اسرائیل است... و رمز موفقیّت دشمنان، در این توطئه شیطانی، تفرقه انداختن بین مسلمانان به هر شكل كه بتوانند می‏باشد... در این مقطع زمانی تكلیف الهی حجّاج است كه اگر مطلبی را از گویندگان شنیدند كه بوی ایجاد اختلاف بین صفوف مسلمانان را می‏دهد آن را انكار كنند.»11«خدای تبارك و تعالی همه را به وحدت دعوت فرموده است، و به تمسّك به اسلام و حبل اللّه دعوت فرموده است، و از تفرقه تحذیر فرموده است، اگر گویندگان همان معنا را می‏گویند، شما بدانید كه این گویندگان، اسلامی هستند... و اگر دیدید كه گویندگان یا گروهی یا اشخاصی، گفتارشان بر خلاف آن چیزی است كه خدای ـ تبارك و تعالی ـ می‏فرماید كه: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمیعا؛ تمام شما اعتصام به ریسمان خدا بكنید» تمام شما مأمورید كه تفرقه نداشته باشید، اگر دیدید اشخاصی می‏خواهند بین شما و گروهی از ملّت یا ملّت تفرقه بیندازند، یا دعوت بكنند به مقابله با گروهی از ملّت، بدانید كه این دعوت برخلاف دعوت اسلام است و برخلاف دعوت انبیاء خدا است، و بر خلاف دعوت خدا است كه شما را دعوت به اتّحاد همگانه می‏كند.»13پایان سخنوحدت و یك پارچگی اثر معجز آمیزی در پیشرفت اهداف، و سربلندی و پیروزی اجتماعات دارد، و در بقای نظام و انقلاب اسلامی، پس از مسأله اصل اسلام ناب، و اصل ولایت و رهبری صحیح، هیچ موضوعی هم چون اتحاد و انسجامِ اقوام و ملّت‏ها اثربخش نیست، وحدت كلمه و همدلی و همرنگی مسلمانان صدر اسلام، شاگردان پیامبر(ص) اثر به سزایی در پیشرفت‏ها و فتوحات شگفت‏انگیز اسلام داشت، چرا كه آن‏ها به سخن پیامبر(ص) دل داده بودند كه فرموده بود: «اَلْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْیانِ یُشَیِّدُ بَعْضَهُ بَعْضا؛14 افراد با ایمان نسبت به یكدیگر همانند اجزای یك ساختمانند كه هر جزیی از آن، جزء دیگر را محكم می‏كند.»و نیز فرمود: «اَلْمُؤْمِنُونَ كَالنَّفْسِ الْواحِدَةِ؛15 مؤمنان هم‏چون یك روح هستند.»وحدت و انسجام در پیروزی انقلاب اسلامی، نقش اساسی داشت، امام خمینی ـ قدّس سرّه ـ منادی وحدت بود، و همواره به آن سفارش می‏كرد، و به تفرقه افكنان هشدار می‏داد، و آسیب‏رسانی به هم پیوستگی ملّت را گناه بزرگ می‏شمرد.آری نقش دین اسلام در ایجاد وحدت و برادری، و نقش وحدت و برادری در پیشبرد اهداف به قدری برای دشمنان و استعمارگران، مهم و گران بود، كه برای نفوذ خود به كشورهای اسلامی بیشترین سعی خود را برای ایجاد تفرقه نمودند، و با تز «تفرقه بینداز و حكومت كن» وارد میدان شدند، و در این راستا خسارت‏های جبران ناپذیری به اسلام و مسلمانان وارد ساختند، چرا كه آن‏ها راز و رمز پیروزی‏های چشم‏گیر مسلمانان در ابعاد گوناگون را همان فشردگی و انضباط و به هم پیوستگی آن‏ها می‏دانستند.به امید رعایت حفظ وحدت و انسجام، و وصول به نتایج درخشان و آثار پربار آن. پاورقیها:1 ) سیّد رضیّ، نهج البلاغه، خطبه146. 2 ) آل عمران، آیه 103. 3 ) انعام، آیه 64. 4 ) همان، آیه 159. 5 ) روم، آیات 31 و 32. 6 ) علاء الدّین بن علی المتّقی، كنزالعمّال، حدیث441. 7 ) همان، حدیث759. 8 ) محمّدبن یعقوب كلینی، اصول كافی، ج2، ص166. 9 ) سیّد رضی، نهج البلاغه، خطبه127. 13 ) همان، ج14، ص54 و 55. 11 ) امام خمینی، صحیفه نور، ج19، ص2 و 46. 12 ) همان، ج16، ص248. 10 ) همان. 16 ) جان دیون پورت، عذر تقصیر به پیشگاه محمّد و قرآن (ترجمه سید غلامرضا سعیدی)، ص77. 14 ) و 15 ) ابوالفتوح رازی، تفسیر ابوالفتوح، ج2، ص450.

صفحه اصلی » مقالات فرهنگی » آرشیو مقالات

-'- اتحاد و همدلی در فرهنگ اسلامی -'-

حجة‏الاسلام والمسلمین محمد محمّدی اشتهاردی پیش سخندر میان قاموس‏ها، گلواژه‏ای كه در رأس برترین‏ها قرار دارد، و بسیار جاذب، دلگشا و زیباست، واژه وحدت و اتّحاد است. اتّحاد، نخ تسبیحی است كه مهره‏ها را در كنار هم نگه می‏دارد، و ارتباط منظّمی بین آن‏ها برقرار می‏سازد، و آن‏ها را از پراكندگی و دورافتادگی و گم شدن حفظ می‏كند؛ اگر آن نخ پاره شود، انسجام مهره‏ها گسسته شده، و هر كدام به جایی فرو خواهد افتاد.وحدت عامل مهمّ حركت بخش برای انقلاب‏ها بوده، و انسان‏ها را در گذر پیشرفت به سوی پیروزی‏ها، از دست اندازها و گردنه‏های صعب العبور، عبور می‏دهد، به ناتوانی‏ها توان بخشیده، و دشواری‏ها را آسان می‏كند و ناممكن‏ها را ممكن می‏سازد.نقش سازنده و توان‏بخش اتّحاد در پیروزی انقلاب اسلامی در حدّی بود كه برای همگان روشن گردید كه در میان عوامل پیروزی، سه عامل در رأس عوامل قرار داشت كه عبارت‏اند از: «اسلام ناب، مسأله رهبری و مسأله اتّحاد.» آری اهمیّت وحدت و انسجام به قدری است كه در كنار اسلام ناب، و مقام رهبری (ولایت) می‏درخشد، و از آن به عنوان عامل مهم پیروزی یاد می‏شود.اصولاً نمی‏توان بین اسلام و رهبری اسلامی با مسأله وحدت، جدایی فرض كرد، چرا كه اسلام منهای وحدت، و یا ولایت منهای وحدت، هم چون شیر مثنوی است كه چنین شیری را خدا نیافریده است.بر همین اساس امیرمؤمنان علی(ع) در سخنی مسأله رهبری اسلامی را چنین ترسیم كرده و می‏فرماید: «وَ مَكانُ القَیِّمِ بِالاَمْرِ مَكانُ النَّظامِ مِنَ الْخَرَزِ یَجْمَعُهُ وَ یَضُمُّهُ، فَاِنْ اِنْقَطَعَ النَّظامُ تَفَرَّقَ الْخَرَزُ وَ ذَهَبَ؛1 موقعیت رهبر اسلامی؛ همانند نخ تسبیحی است كه مهره‏ها را در نظام می‏كشد، و جمع كرده و ارتباط می‏بخشد، اگر آن نخ پاره شود، مهره‏ها پراكنده می‏شوند و هر كدام به جایی خواهد افتاد.»وحدت مسلمانان، توان آنان را در برابر دشمنان، صدها و هزارها برابر می‏كند، درست مانند سدهای بزرگی كه در نقاط مختلف جهان ساخته شده و مبدأ بزرگ‏ترین نیروهای صنعتی است، و سرزمین‏های وسیعی را زیر پوشش روشنایی و آبیاری قرار داده است، این قدرت عظیم چیزی جز نتیجه به هم پیوستن دانه‏های ناچیز باران نیست. بنابراین اتّحاد و انسجام دانه‏های باران باعث ایجاد سدهای عظیم با آن همه توانایی‏ها شده است. وقتی كه از دانه‏های باران در پرتو وحدت و به هم پیوستگی چنان آثار اعجازآمیز بروز كند، قطعا اتّحاد و انسجام مسلمانان آثار و بركات اعجاز آمیز بیش‏تری در پیشرفت اهداف عالی انسانی و جلوگیری از مقاصد غیر انسانی استعمار خواهد داشت و موجب سربلندی و عزّت و اقتدار بی‏نظیر خواهد شد. ارزش اتّحاد از دیدگاه قرآن حفظ وحدت در صدر اسلام، موجب انسجام و فشردگی مسلمانان شد، آن‏ها در پرتو همین همدلی و هماهنگی توانستند بر خیل دشمنان مختلف فائق آیند و به امتیازات فوق‏العاده دست یازند، چرا كه قرآن به آن‏ها فرموده بود: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمیعا وَ لا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللّهِ عَلَیْكُمْ اِذْ كُنْتُمْ اَعْداءً فَاَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِكُمْ فَاصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ اِخْوانا؛2 و همگی به ریسمان خدا (قرآن و اسلام و هرگونه وسیله رحمت) چنگ زنید و پراكنده نشوید، و نعمت خدا را بر خود به یاد آورید كه چگونه دشمن یكدیگر بودید، و او میان شما الفت ایجاد كرد، و به بركت نعمت او برادر شدید.»قرآن تفرقه و اختلاف را در ردیف عذاب‏های آسمانی عنوان كرده و می‏فرماید: «قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلی اَنْ یَبْعَثَ عَلَیْكُمْ عَذابا مِنْ فَوْقِكُمْ اَوْ مِنْ تَحْتِ اَرْجُلِكُمْ اَوْ یَلْبِسَكُمْ شِیَعا وَ یُذِیقَ بَعْضُكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ؛3 بگو خداوند قادر است كه از بالا یا از زیر پای شما، عذابی بر شما بفرستد، یا به صورت دسته‏های پراكنده شما را با هم بیامیزد، و طعم جنگ (و اختلاف) را به هر یك از شما به وسیله دیگری بچشاند.»قرآن به تفرقه افكنان هشدار داده و آنها را جدای از اسلام و دشمن مسلمانان معرّفی كرده و با قاطعیّت می‏فرماید: «اِنَّ الَّذینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ كانُوا شِیَعا لَسْتَ مِنْهُمْ فی شَی‏ءٍ اِنَّما اَمْرُهُمْ اِلَی اللّهِ؛4 همانا كسانی كه آیین خود را پراكنده ساختند، و به گروه‏های گوناگون تقسیم شدند، تو هیچ گونه رابطه‏ای با آن‏ها نداری، سر و كار آن‏ها تنها با خدا است.»قرآن؛ گروه گرایی و پراكندگی را از برنامه‏های مشركان دانسته، و مسلمانان را به شدّت از آن نهی كرده و به انسجام تحت پوشش توحید دعوت فرموده و با صراحت می‏فرماید: «وَ لاتَكونُوا مِنَ الْمُشْرِكینَ مِنَ الَّذینَ فَرَّقُوا دِینَهُمْ وَ كانُوا شِیَعا؛5 از مشركین نباشید، از كسانی كه دین خود را پراكنده ساختند، و به دسته‏ها و گروه‏ها تقسیم شدند.» حفظ اتّحاد در بیان پیامبر(ص) و امامان(ع) در گفتار پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) با تعبیرهای جالب و عمیق به مسأله وحدت و برادری ترغیب شده و از هرگونه پراكندگی و تفرقه نهی گردیده است، و در بعضی از این موارد به دلیل آن نیز اشاره شده است، به عنوان نمونه، نظر شما را به چند گفتار از آن‏ها جلب می‏كنیم:پیامبر اكرم(ص) فرمود: «اَلْمُسْلِمُونَ یَدٌ عَلی مَنْ سَواهُمْ؛6 مسلمانان، یك دست (یك پارچه هم چون یك دست نیرومند) نسبت به بیگانگان هستند.»و نیز فرمود: «اَلْمُسْلِمُونَ كَالرَّجُلِ الْواحِدِ اذا اشْتَكی عُضْوٌ مِنْ اَعْضائهِ تَداعی لَهُ سائِر جَسَدِهِ؛7 مسلمانان نسبت به همدیگر هم چون یك مرد هستند كه هرگاه عضوی از اعضای او دردمند شود، اعضای دیگر او نیز احساس درد می‏كنند.»نظیر این مطلب با اندكی تفاوت از امام صادق(ع) نقل شده آن‏جا كه فرمود: «اَلْمُؤْمِنُ اَخُو الْمُؤْمِن كَالْجَسَدِ الْواحِدِ، اِنْ اِشْتَكی شَیْئا مِنْهُ وَجَدَ اَلَمَ ذلِكَ فی سائرِ جَسَدِهِ؛8 مؤمن برادر مؤمن است، مانند پیكری كه هرگاه عضوی از آن دردمند شود، اعضای دیگر هم احساس درد كند.»امیرمؤمنان علی(ع) در فرازی از یكی از خطبه‏هایش خطاب به مسلمانان چنین فرمود: «وَ اَلْزَمُوا السَّوادَ الاَعْظَمِ، فَاِنَّ یَدَاللّهِ مَعَ الْجَماعَةِ، وَ اِیّاكُمْ وَالْفُرْقَةَ، فَاِنَّ الشّاذَّ مِنَ النّاسِ لِلشَّیْطانِ، كَما اَنَّ الشّاذَّ مِنَ الْغَنَمِ لِلذِّئْبِ؛9 به جمعیّت عظیم مسلمانان بپیوندید، كه دست خدا با جماعت است، و از پراكندگی دوری كنید كه انسانِ تنها بهره شیطان است، چنان كه گوسفند تك رو طعمه گرگ خواهد بود.»امام علی(ع) به قدری نسبت به گروهك خوارج كه موجب تفرقه در میان سپاه آن حضرت شدند و با شعارهای فریبنده برای خود دسته جدا كرده بودند، اظهار بیزاری می‏كند كه به دنبال سخن فوق می‏فرماید: «اَلا مَنْ دَعا اِلی هذَا الشِّعارِ فَاقْتُلُوهُ وَلَوْ كانَ تَحْتَ عِمامَتِی هذِهِ؛10 آگاه باشید! كسی كه به این شعار (اغواگر و تفرقه افكن خوارج) دعوت كند، گرچه در زیر عمامه من پناه آورده باشد، او را بكشید.»از این بیانات چنین استفاده می‏شود كه رعایت حفظ اتّحاد، ارزش بسیار عمیق و مهمی است كه پیامبر(ص) و امامان(ع) ما را به آن دعوت كرده‏اند، و به عكس گناه تفرقه افكنی و پراكندگی به قدری بزرگ است كه به منادیان و پدید آورندگان آن به شدّت هشدار داده شده، تا مسلمانان با اظهار تنفّر از آن‏ها و از هرگونه تفرقه‏افكنی، عوامل اختلاف را از جامعه خود طرد كرده و برای حفظ وحدت خود، از هیچ گونه كوششی دریغ ننمایند.امام خمینی منادی وحدت اسلامی حضرت امام خمینی ـ قدّس سرّه ـ همواره همه اقشار جامعه از شیعه و سنّی، از كرد، لر، ترك، بلوچ و فارس و عشایر با قومیّت‏های مختلف را به وحدت كلمه زیر پرچم توحید فرا می‏خواندند، و همین یكی از عوامل و راز و رمز بزرگ پیروزی انقلاب، و عبور از موانع و دست اندازها در مسیر تداوم انقلاب بود، و موجب حلّ بسیاری از مشكلات سیاسی، نظامی و فرهنگی شده، و نتایج درخشانی از آن عاید گردید.امام خمینی، این مطلب را چنین تبیین می‏كردند كه: «مسلمانان در مذاهب گوناگون، دشمنان مشترك دارند، آنان در عین آزادی عقیده و بیان و آزادی انتخاب مذهب بر اساس عقل و منطق، همه در زیر پرچم توحید و رسالت محمّد(ص) هم عقیده‏اند، و آیین مقدّس اسلام در جهان دشمنان بسیار دارد، مسلمانان باید برای حفظ اسلام و دست آوردهای آن، در برابر دشمنان، در یك صف باشند و با وفاق ملّی و انسجام مكتبی، از كیان و عظمت خود نگهبانی كنند، پر واضح است كه اگر آن‏ها در داخل جمعیّت خود به صورت گروه‏های پراكنده درآیند، دشمن استعمارگر از تفرقه آن‏ها سوء استفاده كرده، و به آن‏ها آسیب شدید می‏رساند، به عنوان مثال اگر مسلمانان در برابر اسرائیل كه دشمن شناخته شده و خون‏خوار اسلام و مسلمین است، یك پارچه و متّحد باشند، هرگز این مولود نامشروع امریكا نمی‏تواند به غصب و تجاوز خود ادامه دهد.وحدت اسلامی به این معنی نیست كه همه به طور اجبار از یك مذهبی پیروی كنند، بلكه به معنای اتّحاد و انسجام برای تحقق آرمان‏های جهانی و عمیق اسلام، و بیرون راندن دشمنان متجاوز و ضد اسلام است.»بر همین اساس امام خمینی ـ قدّس سرّه ـ همگان را به وحدت و انسجام با تعبیرات مختلف فرا می‏خواند، كه نمونه‏هایی از آن چنین بود:«با هم باشید، دست واحد باشید، و همه را دعوت به وحدت كنید، و بحمداللّه وحدت حاصل است، حفظ كنید این وحدت را. مادامی كه حفظ كنید شما وحدت خودتان را، خدا با شماست یَدُاللّه مَعَ الجَماعَةِ، وقتی اعتصام به حبل خدا كنید، خداوند با شما است.»«مسلمانان حاضر در مواقف كریمه(حجّ) از هر ملّت و مذهب كه هستند، باید به خوبی بدانند كه دشمن اصلی اسلام و قرآن كریم و پیامبر عظیم الشأن(ص)، ابرقدرت‏ها خصوصا امریكا و ولیده فاسدش اسرائیل است... و رمز موفقیّت دشمنان، در این توطئه شیطانی، تفرقه انداختن بین مسلمانان به هر شكل كه بتوانند می‏باشد... در این مقطع زمانی تكلیف الهی حجّاج است كه اگر مطلبی را از گویندگان شنیدند كه بوی ایجاد اختلاف بین صفوف مسلمانان را می‏دهد آن را انكار كنند.»11«خدای تبارك و تعالی همه را به وحدت دعوت فرموده است، و به تمسّك به اسلام و حبل اللّه دعوت فرموده است، و از تفرقه تحذیر فرموده است، اگر گویندگان همان معنا را می‏گویند، شما بدانید كه این گویندگان، اسلامی هستند... و اگر دیدید كه گویندگان یا گروهی یا اشخاصی، گفتارشان بر خلاف آن چیزی است كه خدای ـ تبارك و تعالی ـ می‏فرماید كه: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمیعا؛ تمام شما اعتصام به ریسمان خدا بكنید» تمام شما مأمورید كه تفرقه نداشته باشید، اگر دیدید اشخاصی می‏خواهند بین شما و گروهی از ملّت یا ملّت تفرقه بیندازند، یا دعوت بكنند به مقابله با گروهی از ملّت، بدانید كه این دعوت برخلاف دعوت اسلام است و برخلاف دعوت انبیاء خدا است، و بر خلاف دعوت خدا است كه شما را دعوت به اتّحاد همگانه می‏كند.»13پایان سخنوحدت و یك پارچگی اثر معجز آمیزی در پیشرفت اهداف، و سربلندی و پیروزی اجتماعات دارد، و در بقای نظام و انقلاب اسلامی، پس از مسأله اصل اسلام ناب، و اصل ولایت و رهبری صحیح، هیچ موضوعی هم چون اتحاد و انسجامِ اقوام و ملّت‏ها اثربخش نیست، وحدت كلمه و همدلی و همرنگی مسلمانان صدر اسلام، شاگردان پیامبر(ص) اثر به سزایی در پیشرفت‏ها و فتوحات شگفت‏انگیز اسلام داشت، چرا كه آن‏ها به سخن پیامبر(ص) دل داده بودند كه فرموده بود: «اَلْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْیانِ یُشَیِّدُ بَعْضَهُ بَعْضا؛14 افراد با ایمان نسبت به یكدیگر همانند اجزای یك ساختمانند كه هر جزیی از آن، جزء دیگر را محكم می‏كند.»و نیز فرمود: «اَلْمُؤْمِنُونَ كَالنَّفْسِ الْواحِدَةِ؛15 مؤمنان هم‏چون یك روح هستند.»وحدت و انسجام در پیروزی انقلاب اسلامی، نقش اساسی داشت، امام خمینی ـ قدّس سرّه ـ منادی وحدت بود، و همواره به آن سفارش می‏كرد، و به تفرقه افكنان هشدار می‏داد، و آسیب‏رسانی به هم پیوستگی ملّت را گناه بزرگ می‏شمرد.آری نقش دین اسلام در ایجاد وحدت و برادری، و نقش وحدت و برادری در پیشبرد اهداف به قدری برای دشمنان و استعمارگران، مهم و گران بود، كه برای نفوذ خود به كشورهای اسلامی بیشترین سعی خود را برای ایجاد تفرقه نمودند، و با تز «تفرقه بینداز و حكومت كن» وارد میدان شدند، و در این راستا خسارت‏های جبران ناپذیری به اسلام و مسلمانان وارد ساختند، چرا كه آن‏ها راز و رمز پیروزی‏های چشم‏گیر مسلمانان در ابعاد گوناگون را همان فشردگی و انضباط و به هم پیوستگی آن‏ها می‏دانستند.به امید رعایت حفظ وحدت و انسجام، و وصول به نتایج درخشان و آثار پربار آن. پاورقیها:1 ) سیّد رضیّ، نهج البلاغه، خطبه146. 2 ) آل عمران، آیه 103. 3 ) انعام، آیه 64. 4 ) همان، آیه 159. 5 ) روم، آیات 31 و 32. 6 ) علاء الدّین بن علی المتّقی، كنزالعمّال، حدیث441. 7 ) همان، حدیث759. 8 ) محمّدبن یعقوب كلینی، اصول كافی، ج2، ص166.

9 ) سیّد رضی، نهج البلاغه، خطبه127.

13 ) همان، ج14، ص54 و 55. 11 ) امام خمینی، صحیفه نور، ج19، ص2 و 46. 12 ) همان، ج16، ص248. 10 ) همان. 16 ) جان دیون پورت، عذر تقصیر به پیشگاه محمّد و قرآن (ترجمه سید غلامرضا سعیدی)، ص77. 14 ) و 15 ) ابوالفتوح رازی، تفسیر ابوالفتوح، ج2، ص450.