» دستورالعمل هاي كلي سياست فرهنگي
تاريخ 50 سالة اخير كشور روماني، در دو مقطع تاريخ قبل از سال 1989 يعني سالهايي كه حكومت ديكتاتوري كمونيست واژگون گرديد و تاريخ پس از سال 1989 يعني دورة گذار به جامعة دموكراتيك مورد بررسي قرار ميگيرد. قبل از انقلاب سال 1989، حوزة فرهنگ تحت تسلط حزب كمونيست بوده و اين حزب فرهنگ را به ابزاري جهت تبليغات سياسي خود بدل ساخته بود.
سياست فرهنگي كشور در قالب فراميني با عنوان «رهنمودهاي ارزنده» از جانب حزب كمونيست كنترل و سازماندهي ميگرديد. سياست فرهنگي كشور روماني سيستمي از ارزشهاي رسمي بوده كه توسط حكومت مركزي طراحي گرديده و از طريق دولت و سانسور ايدئولوژيكي كنترل ميگرديد. فرهنگ، موضوع مهمي براي حكومت خودكامه نبود، بلكه تنها به عنوان دستاويزي جهت نيل به اهداف سياسي محسوب ميگرديد.
حكومت ديكتاتوري، مديريت مطلق حوزة فرهنگ را برعهده داشت. فرهنگ رسمي كشور انحصاراً توسط تعدادي از سازمانهاي به شدت متمركز هدايت و كنترل ميگرديد. از جملة اين سازمانها مي توان به شوراي ملي سوسياليستي فرهنگ، فرهنگستان روماني و انجمنهاي خلاق كشور اشاره نمود. مديران بخش محلي، بازرسان فرهنگي تحت نظارت شوراي ملي سوسياليستي فرهنگ قرار داشتند. اين هرم كنترل، كاملا به بودجة حكومت متكي بود. لازم به ذكر است كه بودجه حكومتي ابزاري سياسي جهت اداره و بيان ايدئولوژي انحصاري فرهنگ جامعه محسوب ميشد. پس از انقلاب سال 1989، آزادي بيان و حذف سانسور از جملة آشكارترين تغييرات اعمال شده در بخش فرهنگ بود. با بازتر شدن جو سياسي جامعه پلاريزم سياسي، آزادي بيان و فرهنگ مستقل نيز نمايان گرديد.
هدف از شكل گيري پلاريزم سياسي در جامعه، ايجاد جامعهاي مدني، تبيين و تعيين چارچوب قانوني استوار بر ارزشهاي دموكراتيك و استقلال مالي بخش فرهنگ بود. فرآيند مذكور، طي سالهاي 96ـ1993 با روندي كند در جهت اعمال تمركززدايي مجدد در حوزه هاي مختلف جامعه به ويژه بخش فرهنگ به اجرا درآمد. برخلاف ديگر كشورهاي اروپاي شرقي، اعمال اصلاحات در حوزة فرهنگ كشور روماني جدي و بنيادي نبوده است.
با اين حال گامهاي كوچكي در راستاي تحقق اين امر از سوي كابينه هاي پيشين دولت برداشته شده است. مقاومت رژيم سابق در برابر برقراري دموكراسي و فقدان سياست فرهنگي جامع و آزاد در كشور باعث سطحي و ناقص ماندن فرآيند اصلاحات در كشور گرديد. پس از سال 1989، شوراي ملي سوسياليستي فرهنگ به وزارت فرهنگ تغيير نام داده و تحت مديريت سازمان An drei plesu در جهت تمركززدايي از بخش فرهنگ گام برداشته و با طراحي برنامه ها و معيارهاي موقتي توسعه يافت. بين سالهاي 1990 تا 1996 تعداد 7 وزير جهت تصدي پست وزارت فرهنگ منصوب گرديد. لازم به ذكر است كه تلاش اين 7 وزير در جهت ارائه راهكارهاي مثبت در خصوص سياست فرهنگي كشور مثمر ثمر واقع نگرديد.
در سالهاي نخستين برقراري دموكراسي، دولت روماني، تنها منبع اصلي تأمين بودجه مؤسسات فرهنگي كشور محسوب ميگرديد. اعمال تغييرات چندي منتج به خصوصي سازي و تمركز زدايي بخش فرهنگ گرديد. از تعداد 790/37 مؤسسة فرهنگي عمومي، تفريحي و كانونها يا گروه هاي فرهنگي تنها تعداد 4190 مؤسسه به بخشهاي خصوصي واگذار گرديد. از جملة مؤسسات فوق مي توان به تعداد 3276 مركز نشر، 476 فروشگاه كتاب، 378 مركز چاپ و 15 مؤسسه حرفه اي تئاتر اشاره نمود. توسعة قوانين فرهنگي و معرفّي فرهنگ در قالب ايدئولوژيهاي دموكراتيك از جملة مهمترين دستاوردهاي فرهنگي اتخاذ سياست تمركززدايي در بخش فرهنگ محسوب ميگردد.
از سال 1996، موضوع طراحي راه كارهاي مناسب در حوزه فرهنگ كشور به عنوان امري لازم الاجرا تلقي گرديده و پيش نويس طرح سياسي جامعي در اين خصوص ارائه گرديده است. طرح مذكور در جهت توسعة گسترده كشور روماني تا سال 2000 ارائه گرديده و فرهنگ از جايگاه ويژه اي در آن برخوردار ميباشد. از جملة اهداف اصلي طرح مذكور مي توان به حفاظت از ارزشهاي اصيل فرهنگي كشور، غلبه بر بحران اخلاقي و فرهنگي جامعه و پيوست مجدد كشور روماني به جامعة فرهنگي اروپا اشاره نمود. سيستم سانسور ايدئولوژيكي رژيم سابق جاي خود را به سانسور مالي داده، وزارت فرهنگ شكل گرفته و به تكميل و اجراي راهكارهاي فرهنگي منسجم مبادرت نموده است. از جملة راه كارهاي مذكور مي توان به تمركززدايي بخش فرهنگ، نوساماني مؤسسات فرهنگي، همكاري با مقامات محلي دولتي، مشاركت در ساختارهاي جامعة مدني و طرح مكانيسم مالي جهت تأمين بودجة پروژه هاي فرهنگي اشاره نمود. در حال حاضر، بازار آزاد كشور با تورم رو به رشد همراه بوده، استانداردهاي زندگي و بودجة فرهنگ به طور نسبي كاهش يافته و اصلاحاتي كه از سال 1996 آغاز شده بود روند آهستهتري به خود گرفته است.
» اهداف و اصول كلي سياست فرهنگي
از جملة اولويتهاي اصلي وزارت فرهنگ روماني در سال 1997 مي توان به فراهم نمودن موقعيت و شرايط تلاقي آرمانهاي فرهنگي و برطرف نمودن احتياجات فرهنگي شهروندان رومانيايي و اجتماعات محلي و ملي اشاره نمود. خط مشيهاي اصلي وزارت فرهنگ حال حاضر كشور به قرار ذيل ميباشند:
1ـ تشويق، حمايت و حفاظت از فعاليتهاي خلاقه در حوزة فرهنگ
2ـ حفاظت و ارتقاء هويت فرهنگي اقليتهاي قومي و نژادي
3ـ حفاظت و ارتقاء موسيقي محلي سنتي
4ـ حفاظت از ميراث فرهنگي ملي
5ـ ترويج و تشويق برقراري روابط بين المللي فرهنگي و انتقال هويت فرهنگي اجتماعات روماني به خارج از مرزهاي كشور
6ـ گسترش روابط فرهنگي با ساير كشورهاي اروپايي
مجموع اين اهداف و تدوين اقدامات اوليه نظري و تئوري، راه كارهاي اساسي وزارت فرهنگ محسوب ميگردد. جهت نيل به اين اولويتها، اتخاذ سياستهاي ذيل در جهت حمايت از وزارت فرهنگ و راهكارهاي آن لازم الاجرا ميباشد:
1ـ اجراي سيستم تمركززدايي يكي از راهكارهاي اصلي وزارت فرهنگ ميباشد كه در جهت تسهيل انتقال جامعة بيش از حد تمركز يافته به جامعة مستقل محلي كه نيازها و علائق كلي اجتماعات را برآورده ميسازد گام برميدارد. اجراي سيستم تمركززدايي به انتقال قابليتها و بخشي از وظايف وزارت فرهنگ به مقامات دولتي محلي بستگي دارد
2ـ ساماندهي مجدد مؤسسات فرهنگي تحت حمايت وزارت فرهنگ از طريق تجزيه و تحليل قابليتها و وظايف و عملكرد اين مؤسسات
3ـ مشاركت و همكاري با مقامات دولتي محلي به منظور برقراري هماهنگي ميان سياست فرهنگي ملي با سياستهاي محلي در طراحي، اجراي سياستها و راهكارهاي آن به عبارت ديگر اهداف و آرمانها بايد بر برآورده ساختن احتياجات فرهنگي اجتماعات محلي و حفظ توازن ميان ساختارهاي حيات فرهنگي منجر گردد.
4ـ در طراحي سياستهاي فرهنگي مشاركت ساختارهاي مختلف جامعة مدني الزامي است.
» تعريف ملي از فرهنگ
توصيف ملي از فرهنگ كه به عنوان ابزار مجردي عمل نمايد، در خصوص فرهنگ كشور روماني وجود ندارد. در هر حال، مي توان فرهنگ اين كشور را طبق موارد ذيل تعريف نمود: چارچوب كل در حوزة انسانشناسي كه تمامي جنبه هاي تمدن بشري را در بر ميگيرد. زمينه هاي خاصي از فعاليتهاي فرهنگي نظير ادبيات، رقص، تئاتر، فيلم، هنرهاي زيبا و معماري
[اهداف سياست فرهنگي كشور و اصول شوراي اروپا]
راه كارهاي وزارت فرهنگ به انعكاس اصول اساسي شوراي اروپا كه در اجلاس وزراي فرهنگ اروپا تصريح شده مبادرت مي نمايد. بسط و گسترش تنوع فرهنگي، تأكيد بر تساوي فرهنگهاي چندگانه، برقراري ارتباطات بين فرهنگي و حفظ هويت فرهنگي اجتماعات قومي و نژادي از جملة اصول مذكور ميباشند. در جهت ايجاد همزيستي فرهنگي و برقراري احترام متقابل ميان هويتهاي فرهنگي، ارتباط بين فرهنگي به ويژه از سال 1997 ـ به عنوان راه كار اصلي وزارت فرهنگ در ارتباط و مشاركت با مؤسسات فرهنگي عمومي مطرح بوده است ـ راهكارهاي مذكور از فعاليتهاي جامعة مدني بالاخص پروژه هاي بين فرهنگي حمايت و پشتيباني مي نمايد.
» توسعه فرهنگي
[اولويتهاي سياست فرهنگي]
اصليترين اولويت سياست فرهنگي وزارت فرهنگ روماني برآورده نمودن آرمانها و نيازهاي فرهنگي فردي و اجتماعي جوامع مختلف ميباشد. وزارت فرهنگ روماني علاوه بر اتخاذ راهكارهاي كلي براي حوزة فرهنگ و گسترش برنامه هاي فرهنگي از طريق مؤسسات فرهنگي ملي، به نظارت و معرفي دست نوشته هاي فرهنگي، هنرهاي تجسمي، موسيقي، هنرهاي نمايشي و فرهنگ بومي مبادرت مي نمايد. وزارت فرهنگ روماني در جهت حمايت از طرحهاي فرهنگي ملي بودجة مالي به اين صنايع اختصاص داده است. حفاظت از ميراث فرهنگي، پرورش و تربيت خلاقيتهاي فرهنگي و هنري و دستيابي به ميراث جهاني فرهنگ از جملة ديگر اهداف وزارت فرهنگ روماني ميباشد. جهت دستيابي به غناي فرهنگي و برطرف نمودن احتياجات و نيازهاي فرهنگي سطوح مختلف جامعه، طرح ويژه اي با عنوان ارائه رايگان كتب و ماهنامه هاي فرهنگي در كتابخانه هاي عمومي كشور به اجرا درآمده است. به منظور انسجام در ساختار طرح مذكور، كميسيون كتابخانه هاي عمومي تأسيس يافته و از متخصصين در اين زمينه جهت همكاري دعوت به عمل آمده است.
در همين اثناء وزارت فرهنگ نيز اقدام به تأسيس كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني در مناطق روستايي كشور نموده است. با در نظر گرفتن اهميت شگرف هنرهاي تجسمي و زبان بين المللي در جهان معاصر، وزارت فرهنگ روماني، امتيازاتي را به اين دو مقوله اختصاص داده است. از جملة امتيازات مذكور مي توان به ابتياع آثار هنري هنرمندان معاصر كشور به منظور غنا بخشيدن به ميراث هنرهاي معاصر، جمع آوري آثار هنري، نمايش آثار هنري در موزة هنرهاي معاصر بخارست، پشتيباني از نمايشگاههاي مختلف فرهنگي و هنري، برپايي نمايشگاههاي كوچك سيّار و توسعة هنرهاي زيباي روماني در خارج از كشور از طريق دفتر بين المللي نمايشگاههاي هنري كشور با عنوان (ONDEN) اشاره نمود.
اولويت بعدي وزارت فرهنگ، حمايت، بسط و گسترش صنعت موسيقي ميباشد. به اين منظور انجمن موسيقي جهت ارزيابي و اجراي برنامه هاي موسيقي و پروژه هاي ارائه شده به وزارت فرهنگ تشكيل شد. انجمن مذكور همچنين مسؤوليت تأمين بودجه اجراهاي مختلف موسيقي ملّي را بر عهده دارد. در سال 1998 وزارت فرهنگ روماني اقدام به تأسيس اتحادية نوازندگان موسيقي و انجمن موسيقي رومانيايي در زمينة موسيقي شناسي نمود. اتحادية مذكور مسؤوليت حمايت از موسيقيدانان شاخه هاي مختلف موسيقي نظير موسيقي اُپرا، موسيقي كُر، موسيقي پاپ و جاز را برعهده دارد. كمكهاي مالي وزارت فرهنگ به منظور اجراهاي مختلف موسيقيدانان و گروه هاي همنواز موسيقي نظير اركسترها، گروه هاي كُر، گروه هاي اجراي موسيقي با تئاتر و بالِرينها به اين حوزه اختصاص مييابد.