» مقدمــه
جمهوري كرواسي از مساحتي بالغ بر 538/56 كيلومتر مربع برخوردار ميباشد. كشورهاي اسلوني، مجارستان، جمهوري فدرال يوگسلاوي (صربستان و مونتهنگرو) و بوسني و هرزگوين در همسايگي اين كشور قرار دارند. اين كشور همچنين از طريق درياي آدرياتيك مرز كوچكي با كشور ايتاليا دارد.
كشور كرواسي خود منشعب از كشور ديگري بوده و از مناطق گوناگوني تشكيل يافته است. كلية اقوام مذكور با تاريخ و پيشينههاي مختلف در داخل مرزهاي كرواسي به حيات خود ادامه ميدهند. حتي با وجود موج وحدت فرهنگي كه از قرن 19 آغاز گرديده و در قرن بيستم به اوج خود رسيد، جامعه كرواسي به يك ملت يكدست با يك فرهنگ واحد تبديل نگشته بلكه همچنان تفرق فرهنگي اقوام خود را حفظ نموده است. امروزه نظريات و جنبشهاي منطقه اي ايستريا به عنوان يك قدرت سياسي بسيار مهم جلوه مي نمايد چرا كه از همين منطقه بود كه سياست تمركززدايي كرواسي براي نخستين بار شكل گرفت. اقليتهاي ديگر كشور به پيروي از فرهنگ استريا ملزوم نگرديده و اكثريت به معناي مطلق در كشور وجود نداشته و هر گروهي با هر نوع فرهنگ از حيات و فعاليت در جمهوري كرواسي برخوردار ميباشد.
كشور كرواسي از حكومت جمهوري دموكراتيك برخوردار ميباشد. نظام حقوقي اين كشور بر پايه قانون اساسي مصوّب دسامبر 1990 طرح ريزي گرديده و از سال 1991 به اجرا درآمده است. در سال 1992، طبق قانون اساسي، كشور كرواسي به تعداد 20 استان تقسيم گرديده و شهر زاگرب به عنوان پايتخت كشور معرفي گرديد. جناح مخالف سياسي كشور بر اين عقيده بودند كه تقسيمات استاني تأثيرات منفي در سياست تمركززدايي بر جاي خواهد گذاشت. امّا امروزه بسياري از نواحي، استانها و شهرهاي كشور فشار زيادي بر دولت مركزي وارد آورده و خواستار امتيازات و شرايط بيشتري ميباشند. طي سرشماري سال 1991 مشخص گرديد كه جمعيت كرواسي بر 265/784/4 نفر بالغ ميگردد كه اين رقم برابر با 96/0% جمعيت اروپاست. طبق سرشماري به عمل آمده در سال 1984 شاخص رشد جمعيت از 82/0 در زمان جنگ جهاني دوم به 40/0 در سال 1991 تغيير يافته كه اين خود مبين اين مطلب است كه كشور كرواسي در ميان كشورهاي منشعب از يوگسلاوي سابق از پايينترين درصد رشد جمعيت برخوردار بوده است. از جملة دلايل وقوع چنين افتي در رشد جمعيت مي توان به كاهش زاد و ولد، بر هم خوردن موازنة مهاجرت در جهت منفي و كشتار مردم در جنگ جهاني دوم اشاره نمود. در همين اثناء جامعة كشاورزي كرواسي از 64% در سال 1948 به كمتر از 15% در سال 1991 تقليل يافت كه اين خود بر كاهش جمعيت كشور به ويژه در مناطق حاشيهاي منجر گرديد. امروزه بيش از 55% مردم كرواسي در شهرها زندگي ميكنند.
در صد خانواده هاي تك نفرة كروات از 16% در سال 1981 به 8/17% در سال 1991 و تعداد خانوارهاي دو الي سه نفره از 6/42 درصد به 7/42 درصد افزايش يافت. در همين اثناء تعداد خانوارهايي 4 الي 6 نفره از 9/37 درصد به 1/37 درصد و خانوارهاي بيش از 6 نفر از 5/3 درصد به 4/2 درصد تقليل يافتند. طبق آمار بدست آمده، در سال 1991 حدود 1/78 درصد از جمعيت كشور را كرواتها و 2/12 درصد از كل جمعيت را اقوام صرب تشكيل ميدادند. اما با وقوع جنگ كرواسي، شمار اقوام صرب در كشور به شدت تقليل يافت. تعداد كل كساني كه در جنگ كرواسي كشته و يا مفقود گرديدند حدود 000/50 نفر تخمين زده شده است.
جنگ مذكور به خلق جمعيتي جديد منجر گرديد. طبق اطلاعات واصله از انجمن بيخانمانها در پناهندگان جمهوري كرواسي، در يكم نوامبر سال 1996 آمار افراد بيخانمان و پناهندة كشور حدود 135/366 نفر بوده است. جمعيت مذكور متشكل از 088/138 فرد بيخانمان، 035/167 پناهنده و 012/61 نفر مراجعه كننده به مناطق آزاد بود. تعداد كمي از افراد بيخانمان و پناهندگان يعني در حدود 851/53 نفر در هتلها، اقامتگاههاي مخصوص، كمپهاي كارگري و مناطق بازسازي شده سكونت يافته و جمع كثيري از آنها در حدود 000/250 نفر در خانه هاي شخصي - خصوصي ساكن گرديده اند. لازم به ذكر است كه حدود 000/22 پناهنده كرواسي تبار نيز در ساير كشورها زندگي ميكنند.
» دستورالعمل هاي كلي سياست فرهنگي
با شروع فعاليت دولت در دسامبر سال 1990، اصول سياست فرهنگي كشور كرواسي بر پايه پلوراليزم فرهنگي، اقتصاد آزاد و اعطاي استقلال به مشاغل خلاق استوار گرديد. در اواخر سال 1990 تعداد 12 قانون و آييننامه تصويب شده و به تبع آن تعداد 24 دستورالعمل و تبصره در دستور كار قرار گرفت. اصول سياست فرهنگي كشور كرواسي به گونه اي طراحي گرديده كه قدرت سازماندهي تحت اختيار يك نفر يا يك گروه خاص نباشد.
ايدئولوژي سياست فرهنگي كرواسي و گامهاي برداشته شده در راه اجراي آن كاملاً متفاوت از سياست فرهنگي كرواسي سابق (به عنوان جزئي از يوگسلاوي) ميباشد. از جملة اصول ايدئولوژيكي حال حاضر كشور مي توان به پلوراليزم، خصوصي سازي مالكيت، همگونسازي خلاقيتهاي فرهنگي و از بين بردن سياست مركزگرايي اشاره نمود. اولين گام اساسي در جهت اجراي اصول مذكور در سال 1991 با تأكيد بر عدم وقوع جنگ در كشور برداشته شد. سياست مذكور عمدتاً از قوانين دولتي منشعب شده و با رعايت استانداردهاي حقوقي در جهت گسترش فعاليتهاي فرهنگي دولتي گام برميدارد. از سال 1990 تا 1993، قانون بودجه فرهنگي با عنوان مدل بودجة فرهنگي كشور به اجرا درآمد. طبق اين قانون كلية برنامه هاي توسعة فرهنگي كشور جهت تشويق و ايجاد انگيزه، گسترش و توسعة فعاليتهاي فرهنگي و ارتقاء فرهنگي مي بايستي از سوي شهرداريها، شهر زاگرب و جمهوري كرواسي دنبال گردد. بند 4 قانون فوق تصريح مي نمايد كه اساسنامة توسعه سياست فرهنگي كشور "توسط دولت تنظيم شده و توسط وزارت فرهنگ به اجرا گذاشته مي شود. بند 13 قانون فوق تصريح مي نمايد كه كميتهها و ارگانهاي مشاور بايد در جهت ارائه خدمات مشاوره به شخص وزير فرهنگ گام بردارند.
از سال 1993، مسؤوليت حفظ و ارتقاي خلاقيت فرهنگي و اجراي اصول آن به طور رسمي به وزارت فرهنگ تفويض گرديده است. از جمله اصول مذكور مي توان به: حمايت از خلاقيتهاي آزادانة فرهنگي و هنري، بازپروري ايدئولوژي فرهنگي، اجراي اولويتها و ارزشهاي فرهنگي، گسترش فرهنگ حرفه ايگرايي و احساس مسؤوليت، تأسيس سازمانهاي خصوصي و انجمن تهيه كنندگان، حمايت از انجمنهاي فرهنگي، تشويق و ترغيب افراد مستعد و موفق و اعمال سياست چندگرايي در شاخصهاي فرهنگي اشاره نمود. از جملة اين اصول و اولويتها كه اجراي آن در سال 1996 بر عهدة وزارت فرهنگ نهاده شد 5 شاخص ذيل از اهميت خاص برخوردار ميباشند:
1 - حفظ ميراث فرهنگي
2 - نوساماني هويت فرهنگي ملي (فستيوالها، چاپ و نشر كتابها به زبانهاي خارجي
3 - جلب توريست و ارتقاء صنعت توريسم فرهنگي
4 - مدنيزهسازي ابزار فرهنگي
5 - تشويق به برقراري هماهنگي و همكاري با مقامات دولتي.